Giới thiệu tập truyện ngắn BÔNG CỎ MAY, Ngân Triều

 Giới thiệu tập truyện ngắn BÔNG CỎ MAY, Ngân Triều

Thay lôøi môû ñaàu

1-                 Bông Cỏ may, là viết theo lời kể của bạn Võ Kim Ngân, cựu học sinh Bào Trai đã được Ngân Triều chấp bút. Câu chuyện cảm động nầy đã từng được bạn bè ủng hộ, ngưỡng mộ và tán dương.

Nội dung hiện thực, nhiều tình tiết thi vị, tái minh họa sắc sảo hình ảnh một thời đi học, vui chơi của học sinh miền quê Hậu Nghĩa cách nay hơn 60 năm, nói riêng và khái quát lên có thể là hình ảnh của lớp học sinh nông thôn ở Miền Đông Nam bộ, trong khoảng thập niên 1952-1962.

Đó chính là những kỷ niệm không thể nào quên của một thời tuổi ngọc hồn nhiên; là những tiếng lòng tha thiết, đồng vọng, ngân nga… của một thế hệ học trò miền quê khả ái; là những nét xưa vời vợi; tình cảm chân chất, thơ ngây của những ngày thơ ấu. Tất cả những dấu ấn tình cảm đó nghe chừng như sắp tan biến vào mây khói thời gian, tận cuối Trời Quên…

2- Chuyện câu cá không những là một phóng sự vui về chuyện câu cá, cách câu cá, làm mồi nhử cá, câu đêm, soi ếch, bắt cua …tiếc nhớ số lượng thủy sản vô tận của miền quê… bây giờ chẳng còn nữa, mà còn ẩn chứa một câu hỏi, làm sao giữ gìn, bảo vệ  tàì nguyên thiên nhiên và môi trường sống để người dân nông thôn, có thể sống một đời sống ấm no, hạnh phúc, an lành…

2-                 Lời bình bài ca dao “Bỏ quên chiếc áo” hơi dí dỏm và cường điệu một chút là một trong những phong vị tình quê. Nói gần, nói xa, cuối cùng nói thật một cách tuy hơi sống sượng, bạo miệng, nhưng rất dễ thương.

Xin được hân hạnh giới thiệu cùng quý Bạn.

Hậu Nghĩa, những ngày đầu Xuân Ất Mùi 2015

                                                                                                                NgânTriều                                                                                                                                                                                                                                          03/03/2015

***

Coû may coøn tím

Thơ Mặc Hiền-Phạm Văn Rã

Lời bình Ngân Triều

…Cỏ May còn tím đường đi học,

                      Tím cả gò hoang, tím cả trời.

Mặc Hiền

Coû may coøn tím

                                                Cảm đề khi đọc Truyện ngắn Bông Cỏ May, của Ngân Triều.

                                  Mặc Hiền Phạm Văn Rã

“Lục Viên ơi! Lục Viên ơi!”[1]  (câu 1)

Đường về quê Ngoại của tôi ơi!

Cỏ May còn tím đường đi học,

Tím cả gò hoang, tím cả trời.

*

Tôi đứng ngoái nhìn, xa tít xa, (câu 5)

Cuối trời mây trắng, bến bờ qua.

Mây ơi! Xin nhắn lời ta gởi,

Không nhớ nào hơn, nỗi nhớ nhà.

*

Rồi bỗng mơ về thấy mẹ tôi: (câu 9)

Cỏ may giăng tím, chạy quanh đồi,

Run run Mẹ lặt từng hoa cỏ,

Lòng đắng, chia lìa, giọt lệ rơi!

*

Sao đã lạc loài giữa biển khơi, (câu 13)

Còn năm hoa cỏ, vướng chân tôi?

“Phiêu linh dù đã xa muôn dặm,

Man mác, bâng khuâng một hướng trời”[2]

                                       Mặc Hiền, Phạm Văn Rã

***

Lôøi bình

Ngaân Trieàu

Mặc Hiền Phạm Văn Rã, Võ Kim Ngân và Ngân Triều là ba người bạn đã quen biết nhau hồi còn học chung Trường Tiểu Học Bào Trai, Hậu Nghĩa, năm học 1954-1956. (Ngày ấy, Bào Trai đã viết chữ o như thế). Sau đó, con đường cầu học, sự nghiệp và hoàn cảnh riêng tư, đã dẫn đưa mỗi người, mỗi hướng đa đoan, mây trôi bèo dạt. Trải qua một thời dâu bể, ba tia sáng đơn sắc phân kỳ ngày xưa đó, bỗng nhiên hội tụ trong một lăng kính dễ thương:  “Bút ký Bông Cỏ May” cốt truyện của Võ Kim Ngân (VKN); cảm tác “Cỏ May còn tím” thơ của Mặc Hiền (MH) và  lời bình của Ngân Triều (NT)

 Đó là những ký ức hồn nhiên của một thời học sinh Tiểu học trường làng, đầy ắp trong hành trang kỷ niệm của tuổi học trò trong sáng, vô tư,  như những con sóng nhỏ trên mặt Sông Vàm Cỏ Đông hiền hòa, long lanh, ngời sáng, phản chiếu ánh trời chiều, rực rỡ, trong phút giây, để lặng lờ đi về theo từng con nước thủy triều mỗi ngày, xuôi dòng trôi về Biển Đông mênh mông xa lắc. Những con sóng đó, bây giờ, chắc đang ở tận cuối Trời Quên, nói theo Heraclite[3] (540-480 TCN): “On ne se baigne jamais deux fois, dans le même fleuve”. Không ai tắm hai lần trong cùng một dòng sông. Một thời đi học trường làng… chắc là cũng vậy. Nhưng khi hoài niệm về dĩ vãng, ai mà chẳng  chạnh lòng, xao xuyến, ngẩn ngơ …

I-Khổ thơ đầu: (Câu 1-4):

Lục Viên ơi! Lục Viên ơi![4]    (câu 1)

Đường về quê Ngoại của tôi ơi!

Cỏ May còn tím đường đi học,

Tím cả gò hoang, tím cả trời. (câu 4)

“Cảm đề” là cảm xúc và sáng tác sau khi đọc nội dung một tác phẩm. Ở đây là tự truyện Bông Cỏ May của VKN qua sự chấp bút của NT. Với khổ thơ mở đầu bên trên, Mặc Hiền (MH) như đã hòa nhập ngay vào vai của nhân vật trữ tình bằng một nỗi nhớ tha thiết, mênh mông:

Trước hết, người đọc như đồng cảm qua những tiếng gọi tha thiết về quá khứ, vang dội trong một chặng đường đời; một thời thơ ấu hồn nhiên vui tươi; một thời tiểu học êm đềm ở trường làng; một điều gì đó thiêng liêng gắn kết nhân vật trữ tình khi hồi tưởng về nguồn. Những nỗi nhớ thương như giăng khắp cả bầu trời, thể hiện một tâm trạng u ẩn, dồn nén lâu rồi, bây giờ mới có cơ hội bộc phát, tuôn chảy dạt dào. Những bi khúc nhớ nhung đó, không phải chỉ cất cao một cách đơn điệu mà nó còn như lặp đi lặp lại, réo rắt, tăng tiến, ngân nga, trữ tình, sâu lắng, qua nghệ thuật khéo dùng những điệp từ: 3 từ hô ngữ “ơi” và  hai điệp ngữ  nhấn gọi tên “Lục Viên” quê ngoại. bồi hồi trong cõi nhớ là hình ảnh như in trong tâm tưởng của tác giả về con đường về quê ngoại:

Lục Viên ơi! Lục Viên ơi!     (câu 1)

Đường về quê Ngoại của tôi ơi!

Hai câu tiếp theo:

Cỏ May còn tím đường đi học,

Tím cả gò hoang, tím cả trời.           câu 4)

Âm điệu lại dồn dập thêm, nhấn mạnh hơn bằng 3 điệp từ tím. Màu tím là màu kết hợp cùng khối lượng của màu xanh và đỏ. Màu tím thường tượng trưng cho sự nhung nhớ, tiếc thương: tâm trạng của tác giả ở đây là nỗi lòng bùi ngùi nhớ một con đường đi học, quen thuộc; con đường mòn ấy đầy những bông cỏ may tím ngát Cỏ May còn tím đường đi học; thương biết bao phần mộ tổ tiên, xa lắc quê nhà; tím cả gò hoang; trong nỗi niềm xa xứ, mỗi khi hồi tưởng, nhân vật trữ tình cứ mãi vương vấn những nỗi buồn thương tím ngát chất ngất, ngập lòng.

Quả đúng với câu nói của Hàn Dũ 韓 愈(768-824),  một tác giả  thời Trung Đường, đã nhận xét: “Vật bất đắc kỳ bình, tắc minh” 物不得其平則鳴 . Khi vật bất bình thì kêu lên. Hay suy rộng ra, “người có điều quặn thắt tâm can, khắc phải bày tỏ lòng mình”… cho phôi pha một thành sầu u uất, cho vơi đi những niềm thương, nỗi nhớ như vò nát con tim:

       Sầu đong càng lắc càng đầy,

Ba thu dọn lại, một ngày dài ghê!

Đoạn Trường Tân Thanh, Nguyễn Du, câu 247-248

*

Plus il mesurait sa tristesse, plus il la sentait profonde et trouble

Chaque jour semblait plus long que trois automnes réunies.

Histoire de Thúy Kiều, traduction française en vers libres par Lưu Hoài

II- Khổ thơ thứ hai, (Câu 5-8): Trung thực, tỏ lòng.

Tôi đứng ngoái nhìn, xa tít xa, (câu 5)

Cuối trời mây trắng, bến bờ qua.

Mây ơi! Xin nhắn lời ta gởi,

Không nhớ nào hơn, nỗi nhớ nhà.

Hai câu (5-6) lấy ý từ một tấm ảnh, đã đăng trên Giai Phẩm Xuân Hậu Nghĩa số 2: Hình một con tàu chạy ra khơi, VKN đang nhìn ngoái lại (ghi chú của MH).

                                                                               

                                                             *Võ Kim Ngân, 15/04/2010

            “Ngoái nhìn” đồng nghĩa với “ngoảnh lại” là trông lại phía sau lưng mình, nhìn lại con đường dài đã đi qua mà cảm xúc.

Dừng chân ngoảnh lại trời non nước,

Một mảnh tình riêng ta với ta.

Qua Đèo Ngang, Bà Huyện Thanh Quan

Xa tít xa là khoảng cách xa xôi diệu vợi, muôn trùng sông núi. Quê nhà nhìn từ xứ người, chẳng còn trong tầm mắt nữa, mà chỉ còn thấy một cõi trong khoảng không, ngàn dặm, mịt mù … 

“Tôi” chỉ còn thấy những tầng mây trắng lơ lửng bay bay tận cuối chân trời. 

Mây trắng[5] hay mây bạc còn bao gồm một nghĩa hàm ẩn, là tấm lòng nhung nhớ cha mẹ, quê hương vời vợi, xa xôi.

-Bốn phương mây trắng một màu,

Trông vời cố quốc, biết đâu là nhà.

ĐTTT, Nguyễn Du, câu 1787-1788

*

De tous les côtés, les nuages étaient nuancés d’une couleur blanche.

Regardant le pays natal, au loin, elle ne savait pas òu était sa maison.

Histoire de Thúy Kiều, traduction française en vers libres par Lưu Hoài

Hoặc:

-“Cách năm mây bạc xa xa,

Lâm Tri, chàng phải liệu mà thần hôn”.

ĐTTT, Nguyễn Du, câu 1599-1600].

*

“Une année passée,vous vous étiez séparé de votre vieux père.

Revenez-vous à Lâm Tri pour le soigner du matin au soir”

Histoire de Thúy Kiều, traduction française en vers libres par Lưu Hoà

Hai câu 7-8, có thể là bộc trực lòng mình một cách trữ tình:

        Mây ơi! Xin nhắn lời ta gởi,

Không nhớ nào hơn, nỗi nhớ nhà.

Ai đã từng lữ thứ, tha hương mới thấm thía nỗi nhớ nhà, da diết:

Nhật mộ hương quan hà xứ thị,

Yên ba giang thượng sử nhân sầu

Hoàng Hạc Lâu, Thôi Hiệu (? – 754)

Nghĩa là:

“Chiều tối, biết quê nhà nơi đâu?

(Nhìn) khói sóng trên sông, (mà) lòng khách se buồn”

日  暮  鄉  闗  何  處  是

烟  波  江  上  使  人  愁

黃  鶴  樓  ,  催  顥

Quê hương khuất bóng hoàng hôn,

Trên sông khói sóng cho buồn lòng ai!

Tản Đà dịch

Hoặc cách điệu và tân kỳ hơn, kiếp sống lữ thứ, tha hương, không có ngoại cảnh ước lệ, mỗi khi chiều về là nhớ nhà da diết không khuây:

Lớp lớp mây cao đùn núi bạc,

Chim nghiêng cánh nhỏ, bóng chiều sa.

Lòng quê dợn dợn vời con nước,

Không khói hoàng hôn cũng nhớ nhà.

Tràng giang, Huy cận

III-Khổ thơ thứ ba: câu (9-12): Nhớ hình ảnh mẹ hiền, trong giây phút chia phôi.

Rồi bỗng mơ về thấy mẹ tôi: (câu 9)

Cỏ may giăng tím, chạy quanh đồi,

Run run Mẹ lặt từng hoa cỏ,

Lòng đắng chia lìa, giọt lệ rơi!

Trong giây phút ơ thờ đó, tôi bỗng mơ về thấy mẹ tôi. Hình ảnh người Mẹ hiền suốt đời tần tão, lúc nào Mẹ cũng chăm lo, vun vén hạnh phúc cho từng đứa con. Hạnh phúc hay sự nghiệp của con yêu chính là niềm vui của Mẹ.

Giăng tím là nỗi nhớ vương vấn không dứt. Cỏ may…chạy quanh đồi là chi tiết lúc về thăm phần mộ lần cuối của tác giả, trước lúc “phiêu linh trên biển”. Điều nầy, không những là một nét riêng khả ái của cá nhân, mà nó còn thể hiện sự gắn bó thiêng liêng của gia tộc họ hàng mà lớp hậu duệ cháu con, dù sống ở nơi đâu, cũng không bao giờ vong thân mất gốc, không bao giờ quên cội, quên nguồn.

Nhất là một chi tiết mà mỗi lần nhớ lại, không thể không mềm lòng:

“Trước khi từ giã Mẹ và người thân, đón xe về Saigon để rồi đánh liều, dấn bước phiêu linh trong một hành trình vô định; có thể chuyến đi đó là một chuyến đi, tôi đã giao nộp sinh mệnh cả gia đình tôi cho tử thần trên biển cả, cho dẫu lúc đó tôi đang ở tuổi yêu đời phơi phới, tuổi 38; lúc đó, Mẹ tôi và tôi đối diện nhau, cùng lặt những bông cỏ may ở phần mộ tổ tiên; những bông cỏ may ấy đã lặng lẽ trang trí những hoa văn ngẫu nhiên, ngộ nghĩnh trên hai ống quần dài đen cũ kỹ của tôi. Tôi rưng rưng nhìn bàn tay Mẹ run run. Mỗi bông cỏ may, Mẹ lặt đến hàng mấy lần mới được một, rồi “mắt lệ đắm trong miền cách biệt (Thế Lữ)”, trong thổn thức quặn lòng. Hai mẹ con, nhìn nhau, thật lâu, Mẹ lau nhanh những giọt lệ rơi rơi. Khi ấy, lòng tôi bỗng xót xa, cay đắng cho giây phút “sinh ly tử biệt” của bản thân biết là ngần nào! (VKN)”.

Chỉ 4 dòng thơ tự nhiên, hàm súc, gợi tả, MH đã nhập vai nhân vật trữ tình trong một tâm trạng, một hoàn cảnh như thế, quả thật rất tuyệt vời. Cho hay, cảnh biệt ly nào, cũng đắng lòng, cũng bồi hồi rơi lệ:

 Ôi! Cảnh biệt ly, sao mà buồn vậy!

(Quốc Văn giáo khoa thư).

Và   cũng như:

Rồi bỗng ngừng vui cùng lẵng lặng

Nhìn nhau bình thản lúc ra đi

Nhưng trong khoảnh khắc ơ thờ ấy,

Thấy cả muôn đời hận biệt ly.

Giây phút chạnh lòng, Thế Lữ

III- Khổ thơ cuối (câu 13-16): Tự hỏi và nỗi lòng.

Sao đã lạc loài giữa biển khơi, (câu 13)

Còn năm hoa cỏ,[6] vướng chân tôi?

“Phiêu linh dù đã xa muôn dặm,

Man mác, bâng khuâng một hướng trời” (*)

Hai câu 13-14, tác giả MH muốn nói thay lời cho nhân vật trữ tình, trong bút ký Bông Cỏ May của VKN.

“Quả là một sự ngạc nhiên, thú vị đến ngẩn ngơ! Tôi đã lìa xa quê hương, xứ sở, đã đành phận mình. Có thể, hiểu theo một góc độ nào đó, một cách chủ quan về hoàn cảnh là “tôi đã từ bỏ quê hương, sống lạc loài như một người vong quốc, vong bản, lưu đày”…nhưng “ hồn quê (vẫn) thắt chặt bước chân tôi” như  những “Bông Cỏ May” kia, vẫn “quyến luyến, dìu dặt bước chân tôi” như duyên số, như  một khẳng định hùng hồn trong lòng của triệu triệu người Việt Nam đồng hội đồng thuyền. “Việt Nam ! Việt Nam! Nghe từ vào đời, Việt Nam hai câu nói trên vành nôi, Việt Nam nước tôi. Việt Nam! Việt Nam! Tên gọi là Người, Việt Nam hai câu nói sau cùng khi lìa đời! (Ca từ Việt Nam! Việt Nam của Phạm Duy)”.

Đó chính là một giây phút ngỡ ngàng, xúc động mãnh liệt, khi tình cờ phát hiện 5 Bông cỏ may đã lặng lẽ găm chặt trong trang phục ly hương của tác giả.

Cuối cùng, MH đã copy hai câu kết bài thơ của VKN làm 2 câu kết trong bài thơ cảm đề của mình:

 “Phiêu linh dù đã xa muôn dặm,

Man mác, bâng khuâng một hướng trời”

Phiêu linh là trôi nổi lênh đênh như những chiếc lá bị sóng dập gió dồi, nổi trôi vô định trong dòng nước cuồn cuộn, vô tình. Man mác là tâm trạng đượm buồn kéo dài như không bao giờ dứt.  Bâng khuâng là cảm xúc luyến tiếc và nhớ thương đan xen lẫn nhau. Một hướng trời là thiên nhất phương, chỉ quê hương yêu dấu, trăm mến ngàn thương (Xin xem thêm chú giải của NT ở phần cuối Truyện BCM của VKN)

Đó là nỗi lòng và là những tình cảm tha thiết đầy tự hào về cội nguồn, về quê hương xứ sở, về bản sắc của CON NGƯỜI VIỆT NAM vẫn canh cánh bên lòng.

Tóm lại, Cỏ May còn tím của Mặc Hiền Phạm Văn Rã, là bài thơ cảm tác mượt mà, đồng cảm, thác lời tác giả BCM để góp phần cất cao tiếng lòng đồng điệu, nâng cao và khái quát hóa tứ văn, tạo thêm một chút hương quyến rủ, đưa duyên cho tác phẩm. Riêng Ngân Triều có thể là một người chấp bút ngẫu hứng trong tập truyện nầy… như một gã lãng tử, lang thang trên một bãi biển hoang vắng, nhặt những vỏ sò lấp lánh nhiều màu sắc đẹp, có nhiều hình thù lạ mắt…của sóng biển đánh giạt vào bờ… cắp nắp đem về tặng những người bạn mà Ngân Triều quý mến.

Những người bạn quý mến ơi! Đây là một món quà mọn tinh thần, một quà tặng trân quý của chúng tôi, những chiếc vỏ sò khả ái, bắt được một cách ngẫu nhiên; những nét đẹp chủ quan, như giai điệu của tiếng lòng ai ngân nga…

Hậu Nghĩa ngày 08/08/2014,

Thân ái,

Ngân Triều

[1] Lục Viên, tên một ấp nay thuộc xã Đức Lập hạ, Đức Hòa, Long An. Tên Lục Viên là xóm có sáu khu vườn của 6 gia đình đến đây khai phá, lập nghiệp; tiền hiền có họ hàng với Ông Ngoại của VKN.

[2] Hai câu cuối, trích thơ của Võ Kim Ngân:

Bông Cỏ May! Bông Cỏ May ơi!

Hồn quê thắt chặt bước chân tôi.

Phiêu linh dù đã xa muôn dặm,

Man mác, bâng khuâng một hướng trời.

Mặc Hiền Phạm Văn Rã

 [3] Heraclite (540-480 AJ), Triết gia Hy lạp. Không ai tắm hai lần trên cùng một dòng sông nghĩa là khi tắm lần thứ hai hay nhiều lần nữa thì không gian, thời gian và cảnh vật trên dòng sông ấy không còn giống nhau như lần đầu nữa, vì thời gian đã đổi thay tất cả.

[4] Lục Viên: Ấp Lục Viên, nghĩa là ấp mới đầu khai phá, nơi đây chỉ có 6 khu vườn nhà, nay là ấp Đức Hạnh 2, xã Đức Lập Hạ, giáp ranh với Thị Trấn Hậu Nghĩa, Huyện Đức Hòa, Long An.

[5] Mây trắng: Theo điển cố “Bạch vân tư thân”, 白 雲 思 親  mây trắng nhớ cha mẹ : Địch Nhân kiệt đời Đường, làm Tham Quân ở Tinh Châu. Vì việc quan cấp tập, nhiều năm trời không được về thăm song thân. Một hôm, nhân lên núi Thái Hàng, nhìn thấy một đám mây trắng phía Hà Dương, mới chỉ đám mây trắng ấy, đanh tròng mắt lệ, nghẹn ngào, nói cùng tả hữu:

“Kìa! Dưới đám mây trắng xa xa… là nhà của song thân ta”:

 [6] Theo chuyện kể, khi gia đình an toàn định cư ở Úc rồi, một hôm VKN bỗng phát hiện 5 bông cỏ may còn dính ở bên trong ống quần dài của mình.
***
(Còn tiếp)