Thứ Bảy, 13 Tháng 7, 2013
Bài [11] Coøn
vöông noãi nhôù
Thơ vhp. Hải Vân. Lời bình Ngân Triều
Lệ nhòa tóc rũ thẫn thờ
bên song. Ảnh minh họa Google
Thơ vhp. Hải Vân
Lời bình Ngân Triều
Tự nhiên, tôi bỗng liên tưởng đến đoạn
thơ Kiều nhớ nhà lần thứ ba của chặng đường khổ nhục, 15 năm lưu lạc. Trong nỗi
nhớ đó, có hai câu thơ tả tâm trạng Thúy Kiều nhớ Kim Trọng thật hay:
Tiếc thay chút nghĩa cũ càng,
Dẫu lìa ngó ý còn vương
tơ lòng.
Kiều, Nguyễn Du, (1766-1820),
câu: 2241-2242.
Còn vương tơ lòng là chưa mất đi, chưa
thể nào dứt được những sợi nhớ, sợi thương đầy uẩn khúc, ẩn chứa trong tận đáy
lòng… đối với người tình cũ.
Thế
Lữ cũng đã đồng tình với tứ thơ đó:
Cái thuở ban đầu lưu
luyến ấy,
Ngàn năm chưa dễ đã ai
quên.
Lời than thở của nàng Mỹ Thuật, Thế
Lữ, (1907 –1989)
Tình yêu đôi lứa đầu đời cho dẫu bất
tương phùng nhưng người trong cuộc cứ thường mãi nghĩ đến nhau luôn;
tình cảm đó, khó mà phôi pha với thời gian. Tình cảm đó được chuyển tải bằng
hình ảnh của một cọng ngó sen, tuy đã ngắt đôi ra, đứt lìa đi, nhưng những sợi
tơ bên trong của nó, vẫn còn quyến luyến, vương vấn nhau như không nỡ đứt đoạn,
không muốn lìa nhau. Biểu tượng đó thể hiện một sắc thái biểu cảm tuyệt vời
trong tình yêu đầu đời trắc trở vì người trong cuộc tình, vẫn thương hoài ngàn
năm.
Phải chăng, bài thơ Còn vương nỗi
nhớ của chị Hải Vân, đã cất cao một giai điệu nhớ thương khắc khoải
đó?
Coøn Vöông Noãi Nhôù
Nhớ xưa hai đứa “Trốn-Tìm”
Dư âm ngày cũ, trong
tim còn đầy.
“Oánh-Tù-Tì”, em thua dài,
Nên em cứ mãi tìm hoài
“người ta”.
Trốn em, anh lại trốn xa,
Để em đêm tối sợ ma,
thua hoài,
Để em nước mắt ngắn dài,
Anh lau giọt lệ, một
đời khó quên!
Lớn lên chinh chiến triền miên,
Anh đi biền biệt, bỏ
quên quê nhà,
Mặn nồng cơm hến miền xa,
Nhạt tình xóm nhỏ, mắm
và với rau,
Ngó sen bông súng năm nào
Còn vương nỗi nhớ, dạt
dào tình thơ.
Tre vàng kẽo kẹt trăng mơ,
Lệ nhòa tóc rũ thẫn thờ
bên song.
Ngày ngày gói nhớ chôn mong,
Đêm đêm hồn mộng vượt
sông trèo đèo.
Tình đi dưới ánh trăng treo,
Tình về với dĩa dầu hao
bấc tàn.
Bao năm ôm giấc mộng
vàng
Tỉnh ra lại thấy mộng
hoàn mộng thôi.
Nỗi lòng khôn tỏ, người ơi!!!
Vhp.
Hải Vân
(CA. March 10-2012)
Lời
bình, Ngân Triều:
Bài thơ có thể phân thành 3
đoạn:
(1)
Đoạn đầu (8 câu):
tự sự, hồi tưởng:
Nhớ xưa hai đứa “Trốn-Tìm”,
Dư âm ngày cũ,[1]
trong tim còn đầy.
“Oánh-Tù-Tì”, em thua dài,
Nên em cứ mãi tìm hoài
“người ta”.
Trốn em, anh lại trốn xa,
Để em đêm tối sợ ma,
thua hoài,
Để em nước mắt ngắn dài,
Anh lau giọt lệ, một
đời khó quên!
♪ Tự nhiên, em bỗng bồi hồi, nhớ lại, một
trò chơi thời thơ ấu mà chỉ có hai đứa trẻ cùng chơi với nhau, trò chơi trốn
tìm.
Chuyện như đã chìm sâu trong dĩ vãng ngày
xưa, thế mà những kỷ niệm ấy, dư âm ngày cũ; vẫn không phai mờ, vẫn còn
đầy trong tim.
♪ Như là lúc bắt đầu cuộc chơi, phải “Oánh-Tù-Tì”[2]
để biết ai trốn, ai tìm, mà em cứ mãi thua, thua dài.
Cho nên, anh cứ đi trốn, em cứ mãi đi tìm
anh ấy, tìm hoài “người ta”.
♪ Anh chơi cắc cớ lắm! Khi đi trốn, anh lại
trốn rất xa.
Để em trong đêm tối, vì sợ
ma không dám đi xa nên chẳng khi nào tìm được anh, thua dài.
♪ Tánh em rất mau nước mắt. Tìm không được
thì phụng phịu, thút thít, giọt lệ ngắn dài tuôn rơi.
Thế rồi, từ đâu đó, anh đã chạy ra tự
bao giờ. Anh an ủi vỗ về, lau khô dòng lệ bực tức, thiệt thòi. Những cử chỉ
trong tính cách dễ thương của anh, đã khắc sâu trong ký ức để suốt đời, em
không bao giờ quên.
Câu chuyện dễ thương, ly kỳ; lời tự sự
tự nhiên, mượt mà; phảng phất một nỗi nhớ ấn tượng, như một tiền đề đầy hương
sắc điểm tô cho một thiên tình sử rất mực khả ái, tự nhiên ở đoạn thơ tiếp
theo:
(2) Đoạn giữa (12 câu): vẫn tỏ lòng, nâng cao
lên, trải rộng ra nỗi nhớ mong, những băn khoăn và chứa chan lòng chung thủy
sắt son, đậm đà, tha thiết qua những hình ảnh gợi cảm, ân tình... khi hoàn cảnh
cách xa, đậm nhạt những “nhãn tự điểm xuyết”[3]:
Lớn lên chinh chiến triền miên,
Anh đi biền biệt, bỏ
quên quê nhà,
Mặn nồng cơm hến [4]
miền xa,
Nhạt tình xóm nhỏ, mắm
và với rau,[5]
Ngó sen bông súng năm nào
Còn vương nỗi nhớ, dạt
dào tình thơ.
Tre vàng kẽo kẹt trăng mơ,
Lệ nhòa tóc rũ thẫn thờ
bên song.
Ngày ngày gói nhớ chôn mong,
Đêm đêm hồn mộng vượt
sông trèo đèo.
Tình đi dưới ánh trăng treo
Tình về với dĩa dầu hao
bấc tàn.
♪ Thiên
địa phong trần,[6]
thuở trời đất nổi cơn gió bụi đau thương, trên quê hương cuốn
theo chiều gió. Thời buổi chiến chinh, thân trai dãi dầu nơi gió cát,
sa trường. Lâu lắm, không về thăm xóm nhỏ! Phải chăng
anh đã “bỏ quên quê nhà”, khi mà, chiến trường đi
chẳng tiếc đời xanh [7].
♪ Hay là anh đã mặn
nồng với cơm hến, nhạt tình với cơm nghèo xóm nhỏ. (Đam mê
nhiều cô gái đẹp tròn xứ lạ). Cách mặt, xa lòng,[8] anh đã quên bẵng món ăn
dân dã quê nhà như cơm với mắm kho, mắm và với rau.
♪ Lâu rồi, như những cọng ngó sen, bông
súng, vẫn còn vương vấn tơ lòng[9] khi phải lìa xa nhau. Em
vẫn miên man lưu luyến mối tình thời thơ ấu năm xưa.
♪ Nhiều lúc, trong một đêm trăng sáng,
bên cửa sổ, trước mắt em là một khung cảnh quen thuộc khơi gợi nỗi niềm nhung
nhớ, khi ngắm màu sắc nhạt nhòa của vầng trăng khuất mây, ánh trăng huyền ảo,
hữu tình (trăng mơ). Hình ảnh ngoạn mục đến thi vị của những đọt
tre trên cao nhuộm đầy ánh trăng, như dát vàng, (tre vàng). Thỉnh
thoảng có cơn gió nhẹ nào hắt hiu. Khi ấy, những cây tre ngã nghiêng, đong đưa
theo chiều gió, phát ra những âm thanh kẽo kẹt vô hồn, buồn
tênh. Em buồn thương nhung nhớ về anh biết bao nhiêu.
Rồi vẫn vậy, em chỉ biết khóc trong lệ
nhòa tóc rũ, thẫn thờ bên song [10].
♪ Tuy nhiên, em vẫn âm thầm trong nỗi niềm
mong nhớ về anh. Ban ngày thì em tỏ ra kín đáo, vô tư, một mình
mình biết, một mình mình hay, gói nhớ, chôn mong.[11].
Chỉ có đêm về, trong tĩnh lặng, riêng tư… em mới bộc lộ chân thực lòng mình,
tâm trạng mong nhớ réo rắt, thiết tha.[12] Nhóm từ “gói nhớ,
chôn mong” được thể hiện một cách gợi hình và sáng tạo.
Trong mộng tưởng, em vẫn thấy anh với
biết bao nỗi vất vả, gian nan, nguy hiểm, của người lính chiến, vượt sông
trèo đèo, và vẫn để hồn theo người lận đận, xa xôi.[13]
♪ Đêm đêm, hồn em vẫn dõi
theo anh, như thấy anh trong rừng hoang sương muối, đang chờ giặc tới, trên đầu
súng, trăng treo [14].
Tình
đi dưới ánh trăng treo, [15]
Thẫn thờ trở về với chính mình, đối diện
với cái bóng bản thân thì chỉ có ngọn bấc đã tàn, dĩa dầu đã cạn.
Tình về với dĩa dầu hao bấc tàn.
Hai câu thơ đối ý giữa mộng và thực nao
lòng! Cái mộng phải chăng là hy vọng, hoài mong mòn mỏi, về một ngày
tái hợp xa vời? Còn cái thực là chợt tỉnh mộng, trở về với chính
mình, với hiện thực cay đắng để thấy sự phôi pha, héo hắt của tuổi xuân tàn úa,
theo thời gian mòn mỏi, đợi chờ? Cho hay, sầu tư như hóa đá, đối diện
với hiện thực bất định, người đi như cánh hồng bay bổng, như lý ngư mất tăm…
thì tâm hồn càng ngơ ngẩn, càng tê tái ngập lòng…
Vẫn là những tứ thơ trau chuốt, óng ả như
tơ vàng, vừa cổ điển vừa mới mẻ. Sự liên tưởng của nhân vật trữ tình gợi cho
người đọc liên tưởng đến cảnh đưa tiễn của Kiều-Thúc Sinh. Vầng trăng là tình
yêu của đôi tình nhân, trong giây phút chia phôi, vầng trăng đã biến thành hai
mảnh, một phần cho người đi xa, một phần tỏa ánh sáng bên gối chiếc của người ở
lại. Ý thơ đã gợi tả biết bao là tình cảm đằm thắm, thiết tha:
Người
lên ngựa kẻ chia bào
Rừng
phong thu đã nhuốm màu quan san
Dặm hồng bụi cuốn chinh an
Trông
người đã khuất mấy ngàn dâu xanh
Người về chiếc bóng năm canh
Kẻ
đi muôn dặm một mình xa xôi
Vầng trăng ai sẻ làm đôi
Nửa
in gối chiếc, nửa soi dặm trường
Kiều,
Nguyễn Du, (1766-1820), câu 1519-1526.
Xin hãy quay lại bài thơ!
(3)
Đoạn kết (3 câu cuối): tâm trạng của tác giả.
Bao năm ôm giấc mộng vàng [16]
Tỉnh ra lại thấy mộng
hoàn mộng thôi.
Nỗi lòng khôn tỏ, người ơi!!!
♪ Những điều đó chính là tâm sự của em, một
cuộc tình tha thiết nhưng vô vọng, hư ảo. Tình yêu đó rất đẹp vì đôi lứa đã một
thời thơ ấu gần gũi nhau, thân thiết nhau nhưng chỉ là một giấc mộng vàng, hư
không. (Mộng hoàn mộng thôi). Thật là não nề! Đó là một sự bất khả kháng
trong tình yêu rất tha thiết, đầy uẩn khúc của một người con gái... trong thời
chiến chinh trên 12 bến nước, chợ tình.
Câu cuối bài thơ, nhà thơ còn cố ý kết
thúc bằng một câu lục nửa vời, điểm một sắc thái riêng (không
có câu bát như kiểu thông thường). Ý muốn nói, với chuyện tình hoài mong buồn khổ
như lệ đá âm thầm, lâm ly đó, những cảm xúc thẫm mỹ của một tấm
lòng đó... vẫn mãi là một dư âm ai hoài, một âm hưởng vang vọng, ngân nga không
bao giờ dứt, vẫn mãi còn vương nỗi nhớ vô cùng… phảng phất mãi
trong đời, trong những giây phút chạnh lòng.
Tóm lại:
“Còn Vương Nỗi Nhớ” là tiếng lòng thầm
lặng một chiều về một câu chuyện tình ngát hương thời gian hoa
mộng. Chuyện tình đó mới chớm nở, phải vô vọng ly biệt trong cảnh mây mờ
và khói lửa chiến chinh cuốn theo chiều gió, đau lòng.
“Còn Vương Nỗi Nhớ” là một
chuyện tình dang dở, một cung đàn nỉ non ngang cung, một tiếng lòng u uất,
phảng phất những kỷ niệm thời thơ ấu, những hồi tưởng của thời thơ ấu hồn nhiên…
đầy cảm kích, ngát hương!
Tiếng lòng đó là một tiếng nói buồn của
một thế hệ lứa đôi, trong một thời đại… một thời đại của những cuộc tình ngang
trái, còn chăng là dư ba [17] tắt dần, của một thời
vang bóng. ֎
Ngân Triều
Chú thích:
[1] Dư âm ngày cũ: âm thanh còn
đọng lại trong nỗi nhớ; ở đây là những kỷ niệm ngày xưa
[2] “Oánh-Tù-Tì”
là chơi trò chơi
“one-two-three”, có nghĩa “một-hai-ba”: Hai hoặc 3 người rở lên đồng thanh hô dứt
câu 1-2-3! Hay đồng thanh “Oánh-tù-tì, ra cái gì, ra cái nầy!”, phải đưa tay ra
cho mình 1 trong ba dấu hiệu; (1) nắm tay = cái búa; (2) hai ngón tay trỏ
và giữa = cái kéo; (3) xòe nguyên bàn tay = cái bao. Luật thắng:
Cái bao thắng cái búa; cái búa thắng cái kéo; cái kéo thắng cái bao.
[3] Nhãn tự: từ ngữ chọn lọc hay; từ trung
tâm, còn gọi là từ đắt.
[4] Cơm hến: là một món ăn đặc
sản Huế. Cơm hến được trình bày dưới hình thức cơm nguội trộn với hến luộc, nước
hến, mắm ruốc, rau bắp cải, tóp mỡ, bánh tráng nướng, mì xào giòn, ớt màu, đậu
phộng rang nguyên hạt, dầu ăn chính, tiêu, vị tính (bột ngọt, mì
chính). Các món ăn cải biên như bún hến, mì hến… không phải là đặc sản
Huế. Cơm hến ở đây, còn có thêm một nghĩa khác, cơm của “thị hến” trong Ngao,
Sò, Ốc, Hến, (một vở tuồng đồ dân gian). Thị Hến, một người con gái
đẹp, lẳng lơ, khôn ngoan, sắc sảo, điêu ngoa…
Phải chăng anh ấy đã say mê người con gái khác.
[5] Mắm và với rau: và: động từ, dùng đũa đưa cơm hoặc
thức ăn từ chén (bát) vào miệng. “Chèo quanh, chèo quất, chèo vô chỗ
hẻm”. Đố là gì? (Xuất nhân, động tác). Đáp: và
cơm.
[6] Thiên địa
phong trần: câu mở đầu bản chữ Hán Chinh phụ ngâm khúc của Đặng
Trần Côn; Đoàn Thị Điểm dịch:
Thiên địa phong trần, 天地風塵,
Hồng
nhan đa truân. 紅顏多舛; Chữ Hán, nguyên tác, Đặng Trần Côn, (1710 hoặc
1720 - 1745)
Thuở
trời đất nổi cơn gió bụi, 𣋾𡗶坦浽干𩙋𡏧,
Khách
má hồng nhiều nỗi truân chuyên. 客𦟐
紅𡗉餒 舛邅.
Chữ Nôm, Đoàn Thị Điểm, (1705-1749) dịch
[7] Rải rác biên cương mồ viễn xứ,
Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh.
Áo bào thay chiếu, anh về đất,
Sông Mã gầm lên khúc độc hành.
Tây Tiến, Quang Dũng, (1921 - 1988)
[8] Cách mặt, xa lòng: thành ngữ Pháp: Loin des yeux,
loin du coeur; “Đã xa đôi mắt thì lòng cũng xa”.
[9] Tiếc thay chút nghĩa cũ càng,
Dẫu lìa ngó ý còn vương tơ lòng.
ĐTTT, Nguyễn Du,
(1766-1820), câu 2241-2242.
[10] “Lệ nhòa” là đẫm lệ, mắt
mờ, đang khóc. Tóc rũ, tóc xỏa, biếng trang điểm vì nỗi buồn
thương, để rồi tâm hồn đắm đuối trong liên tưởng, xót xa. “Thẫn thờ” là
đờ đẫn, như mất hết vẻ linh hoạt của tâm hồn khi tâm sự nhớ thương ru lòng buồn
dạt dào theo tầm nhìn mông mênh bên cửa sổ, bên song, tô điểm những nét
chấm phá linh hoạt bằng những từ ngữ khéo cân nhắc của một ngòi bút khả ái, trữ
tình.
[11] Hai tổ hợp từ “gói chôn”
và “nhớ mong” được cắt đôi, đan chéo vào nhau, đặc tả thậm
xưng về sự nén lòng, cam chịu, nhớ mong.
[12] Nhớ anh trong thời gian bất tận,
trong không gian tiêu sơ, trong buổi chiều phơn phớt lạnh, dõi theo vầng mây xa
xăm:
Rồi có khi nào
ngắm bóng mây,
Chiều thu đưa lạnh gió heo may
Dừng chân trên bến sông xa vắng
Chạnh tưởng tình tôi trong phút
giây
Giây phút chạnh lòng, Thế Lữ, (1907-1989)
[13] Tứ thơ như réo rắt hơn
với điệp từ ngày ngày, đêm đêm; với lồng lộng những hình ảnh chiêm bao
trong mộng, hồn mộng mà cụ thể là hình ảnh gian nan, khổ sở vượt
sông, trèo đèo. Từ ngữ đối lập của cả thời gian 24/24 giờ, lặp
đi lặp lại những công việc khổ sai ngày đêm, làm cho lời thơ không
những bóng bẩy, kín đáo trong khắc họa về hữu thân hữu khổ [13] của
chàng mà nó còn biểu đạt lòng thương cảm mênh mông của người ở lại.
[14] Đêm nay rừng hoang sương muối
Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới
Đầu súng trăng treo.
Đồng Chí, 02-1948, Chính
Hữu, (1926 - 2007)
[15] Trăng treo là giữ chặt
một nỗi lòng trên cao, trăng là nỗi lòng); còn có thể hiểu đôi mắt mòn mỏi
nhớ mong (trăng treo = đôi mắt mòn dần theo biến thể của hình dáng
trăng hạ tuần: Trăng rằm mười sáu trăng treo, Đồng dao); hằng dõi
theo người đi xa, trăng = ánh trăng soi rọi khắp nơi, trăng là con mắt; thi vị, trữ tình, lãng mạn, thi vị hóa những
thử thách, gian lao, trăng treo trên đầu súng: Đầu súng trăng treo...
[16] “Giấc mộng vàng” hay
“giấc hoàng lương” điển tích Lư Sinh đời Đường hõng thi, trên đường về
thất chí, mệt mỏi và đói lã... Ý nói cuộc đời là mộng ảo, phù du, ngắn ngủi...
vô nghĩa.
Tích Lư Sinh đời Đường
(618-907), văn hay, chữ tốt, nhiều lần ứng thí nhưng cứ hõng thi. Lần đó, Sinh
có nhiều hy vọng nhưng lại tiếp tục số đen! Đường về quê thê lương, ngại ngùng
thất thểu, não nề chân bước, nặng gánh ưu tư… vừa chán nãn, mệt mỏi, vừa thất
chí trách phận… đói lạnh… trong mưa. Duyên may, tới nơi ở của một lão đạo sĩ,
liền xin tá túc qua đêm.
--“Ta đoán ngươi mệt mỏi đường xa,
có lẽ cần lót dạ. Ta đang nấu cháo kê, hãy nằm nghỉ đi! Có sẵn chiếc gối bằng
đá của ta đó. Một lát nữa, cháo kê chín, ta và nhà ngươi sẽ cùng ăn và đàm đạo”. Vừa nói, vị đạo sĩ vừa khuấy đều nồi
cháo kê.
Vất vả, kiệt lực, khi mới ngã lưng,
đầu kê gối đá, Lư Sinh đã chìm sâu vào giấc điệp. Sinh thấy mình thi đỗ Tiến
sĩ, có vợ đẹp, con ngoan. Năm đứa con thảy đều thành nhân chi mỹ, vinh thân phì
gia… cuối đời, làm quan đến chức Tể Tướng được 10 năm… Lúc 80 tuổi, Sinh bị oan
tình phải chịu án chém… Khi người đao phủ đưa đao lên… liền giật mình thức dậy.
Vị đạo sĩ vẫn còn đang ngồi đấy,
tay còn đang khuấy đều nồi kê… nồi kê chưa chín! Sinh thẫn thờ, chợt cảm
ngộ ý nghĩa đời người. Những hoài bảo vinh hoa phú quý ở thế gian thảy đều hư ảo,
phù du, vô nghĩa. Sống đến 80 quả vô cùng hiếm thấy… nhưng quả là vô
cùng ngắn ngủi, trong khoảng trăm năm trong cõi đời người, thật như gang tấc,
như khoảnh khắc của một công đoạn nhỏ, đang nấu nồi kê… mà nồi kê chưa
chín… Vậy sao cứ mê muội chen chúc vào cuộc đời ô trọc, phù du để tự làm
khổ lấy mình? Sao cứ mãi đua chen vào cái vòng danh lợi cong cong, thiên tứ vạn chung? Sao quên đi những
điều cao khiết, lòng vui? Sao không thuận theo sự biến hóa âm dương mà về với đời
thường giản dị? Những bề bộn lo toan, sao không bỏ phứt đi?... Nghĩ
vậy, Sinh chợt thấy tâm hồn mình nhẹ nhàng, thanh thản, niềm vui phơi phới,
không chút bận lòng…
[17] Dư ba: 餘 波,
tiếng sóng nhỏ còn vang vọng trong thâm tâm, còn đọng lại mãi trong nỗi nhớ.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét