Bài [90] Một Mình Thơ Hiền Hòa, Lời bình Trần Lâm Phát & Ngân Triều.

  Thứ Ba, 23 Tháng 4, 2013

Bài [90] Một Mình

Thơ Hiền Hòa, Lời bình Trần Lâm Phát & Ngân Triều.

Moät mình

1-    Thơ Hiền Hòa, Lời bình Trần Lâm Phát.

Một Mình
      Một mình ta rót cho ta,
   Bạn gần đi vắng bạn xa chưa về
      Bạn đi xuôi ngược trăm bề
   Một mình ta rót đề huề cùng ai!
                                                    HiềnHòa [1] ֎

Hiền Hòa diễn tả tâm trạng cô đơn của 1 người bạn chân tình khi bạn bè đã đôi ngã đôi bờ, bận rộn với cuộc sống và quên đi người bạn cũ:

          Một mình ta rót cho ta,
         Bạn gần đi vắng bạn xa chưa về

Đọc hai câu thơ này, ai ai cũng thấy 1 nỗi buồn bâng khuâng khó tả, nó mang đến cho người đọc mơ dĩ vãng xa xôi mà nhà thơ sông Đà núi Tản đã 1 lần làm chấn động nền văn học:

Kiếp sau xin chớ làm người

Làm đôi chim nhạn tung trời mà bay

Tuỳ theo cách ngắt câu, người đọc có hai tâm trạng khác nhau:

“Một mình ta, rót cho ta” cho thấy sự chán chường ngạo mạn trong cô đơn. Nhưng nếu ngắt câu “Một mình, ta rót cho ta” người đọc cảm thong sự cô đơn buồn bã của tác giả.

          Điệp ngữ “ta” nhấn mạnh bản ngã cô đơn; nó khác hẵn điệp ngữ, đồng âm dị nghĩa mà văn học bình dân hay dùng:

Trúc với mai, mai về trúc nhớ

Mai trúc về, trúc nhớ mai không?

          Tại sao “Bạn gần đi vắng”?

Cuộc sống khó khăn trong xã hội “con vua thì được làm vua, con sãi ở chùa phải quét lá đa”. Ai ai cũng đầu tắt mặt tối, chạy đôn chạy đáo, lo miếng ăn hàng ngày, đâu còn thời gian cho bạn.  Xã hội đó đã giết đi tình bằng hữu mà ta từng nghe trong những ngày đủng đỉnh trên ghế nhà trường khi học về

Luận ngữ của Khổng Tử:

          Hữu bằng tự viễn phương lai, bất diệc lạc hồ? (有朋自遠方來，不亦樂乎？)

Còn “bạn xa chưa về” Xa là đâu? Cùng lắm là “anh đi ba bữa anh về” nhưng sao tác giả kêu lên nỗi bi thương, nhớ nhung người bạn cũ. Biến cố lịch sử gây ra biết bao cảnh con mất cha, vợ xa chồng, thầy xa trò, bạn bè ly tán.  Tác giả đơn độc bên chén trà, bên ly rượu đắng, giọt mắt khô khan, tiếng không ra lời.   Bạn bè giờ đây trăm phương ngàn hướng, xa nhau cả ½ vòng trái đất, biết bao giờ có dịp “chén tạc chén thù”. Nỗi nhớ thương bạn cũ qua lời than “bạn xa chưa về” không tránh sự lệ rơi của độc giả.

          Tác giả thương cho cuộc sống tha phương cầu thực của bạn mình, mặc dù tác giả cũng sống trong cảnh khố rách áo ôm.

            Bạn đi xuôi ngược trăm bề

Từ “xuôi ngược” cho ta thấy trăm ngàn khó khăn của người “lội dòng nước ngược”. Tuy nhiên, kẻ tha hương còn có dòng nước ngược để lội, cuộc đời còn có cơ hội vươn lên không như tác giả, bị gió cuốn theo dòng và chịu cảnh bi quan.
Ngày xưa Nguyễn Khuyến nói lên tấm chân tình của bè bạn:

                                              Rượu ngon không có bạn hiền

                                     Không mua không phải không tiền không mua

          Và Tản Đà cũng đã từng lên tiếng “Đồ ăn ngon, chỗ ngồi ăn ngon nhưng không có người cùng ăn cho ngon, không ngon!” Thì ngày hôm nay Hiền Hòa cũng không thoát khỏi hoàn cảnh chung của người dân Việt:

                                                  Một mình ta rót đề huề cùng ai!

   Hiền Hòa ơi!

   Nơi bên ấy bạn gần thì có
   Ở bên này bạn lại khó tìm
        Mặc dù trong túi có tiền
Nhưng bầu rượu thắm đợi thuyền bạn sang

                                                        Virginia ngày 6 tháng 8 năm 2010

                                                                                         Trần-LâmPhát ֎

2- Lời bình Ngân Triều, 08:52 23 tháng 4, 2013

Hiền Hòa là cựu nữ sinh viên thi ra trường đỗ top 3, á khoa hạng 2, lớp 69-72, khóa 11 ban Việt Hán ĐHSP Sàigòn, cựu gs Tống Phước Hiệp, Vĩnh Long; Nguyễn Thượng Hiền và Gia Long, Sàigòn; là bạn cùng khóa với Trần Lâm Phát.

"Một mình" là tâm trạng hụt hẫng, chơi vơi, cô đơn trong nỗi niềm vắng bạn. Có thể, tác giả thác lời cho tha nhân, mà cũng có thể đó là nỗi lòng mình.

Câu 1: Không còn ai cả. Uống rượu tiêu sầu, thường là đối ẩm cùng bạn, mà bây giờ chỉ còn có ta rót rượu. Chỉ một mình ta, ta rót cho ta! Một mình, đã buồn. Ta rót cho ta thì lòng càng ngậm ngùi, buồn hơn. Khách đến chơi đây "ta với ta" (NK), thì cũng có bạn tâm giao. Một mảnh tình riêng "ta với ta" (BHTQ), cũng như "ta rót cho ta" là nỗi lòng và tâm tình riêng một mình thôi. Nhưng vì sao như thế?

           Câu 2: Lý do không có bạn. Ít nhất, tác giả cũng có nhiều bạn tri âm: bạn gần, bạn xa. Thời điểm bấy giờ thì không ai cả. Bạn gần thì không hiện diện ở nhà (đi vắng). Bạn xa thì khó lòng gặp mặt vì bạn chưa về quê hương (?!). Rõ ràng đó là một lý do bất khả thi. Không có ai rót cho mình cả vì có còn người bạn nào đâu! Bạn xa thì không thể hình dung nổi những mưu sinh.

Câu 3: Hoàn cảnh của các bạn hiện thời. "Xuôi ngược" thường dùng chung với nhóm từ "vất vả" đã lược bớt trong thành ngữ "vất vả ngược xuôi" ý nói bạn đang gặp rất nhiều khó khăn, đang mất nhiều công sức, tâm trí và thời gian để giải quyết sinh kế gia đình. "Trăm bề" là rất nhiều bề, nhiều cách, lao lực đa dạng khó mà kể hết.

Câu 4: Cảm nghĩ của tác giả. "Đề huề" là cùng vui, cùng một tấm lòng. Do đó, "một mình" ta rót (chỉ mới rót thôi theo thói quen thường lệ), biết uống vui cùng ai (tức là cuối cùng không thể nào uống được). Dấu cảm cuối câu như một tiếng thở dài não nuột, tỏ rõ một nỗi đau về thân thế, về bạn bè, về cuộc đời dâu bể đa đoan.

Bài thơ chỉ có 2 cặp thơ lục bát, lời thơ giản dị, mượt mà, hai câu giữa nói về bạn, câu đầu và cuối nói về ta (nhân vật trữ tình), mà nghe như có nhiều cay đắng, nghẹn ngào!

Những cay đắng, nghẹn ngào đó không phải chỉ  "một mình"   riêng của nhân vật trữ tình (ta), của tha nhân (bạn), của tôi... mà còn là "một mình"   chung cho một thế hệ... một thế hệ ai hoài, " khắc khoải sầu đưa giọng lửng lơ" (NK)... đến ngẩn ngơ... bồi hồi, miên man. ֎

Thân ái, Ngân Triều ֎

---

[1] HiềnHòa là á khoa lớp 69-72, khóa 11 ban Việt Hán, ĐHSP Sàigòn, cựu gs Tống Phước Hiệp, Vĩnh Long; Nguyễn Thượng Hiền và Gia Long, Sàigòn