Thứ Hai, 16 tháng 11, 2026

Chân dung HXH qua 31 bài thơ tình của Tốn Phong, (tiếp theo): (Bài 2)

 Chân dung HXH qua 31 bài thơ tình của Tốn Phong, (tiếp theo)

Baøi 2: (Bài 2)
Hồng Lĩnh tinh anh sông núi đó,Cố kinh mai đẹp nhất trời Xuân. Ngân Triều
Ảnh Núi Hồng Lĩnh, Sông Lam, Hà Tĩnh, Google
*
Dịch nghĩa của Nhất Uyên, bài 2:
Trong Tao Đàn đã xuất hiện vị thần thơ,
Là người đồng quận duyên may được quen biết nàng.
Nàng vốn dòng dõi gia đình vọng tộc quan Hoàng Giáp Hồ Sĩ Đống, họ Hồ nhiều đời làm quan đứng đầu triều đình…
Nàng xinh đẹp tuyệt vời như tiên giáng trần.
Từ ngàn xưa vùng Hoan Châu vẫn nổi tiếng nhiều anh tài tuấn kiệt.
Nàng là ngôi sao Khuê kết tụ của văn học mười phân vẹn mười.
Nên nhớ 99 ngọn Hồng Lĩnh quê hương của nàng, nàng là tinh anh của núi sông đó. Nàng là hoa mai xinh đẹp nhất chiếm cả mùa xuân cố kinh thành vua Lê.
*
Nhất Uyên phiên âm Hán Việt, bài 2:
Tao Đàn đàn thượng xuất tao thần,
Đồng quận tương phùng hỉ đắc quân.
Hoàng Các khấu lai chân vọng tộc,
Hồng nhan nghi thị thác sinh thân.
Hoan phong thuần túy tri thiên cổ,
Khuê tọa tinh hoa hào thập phần.
Cửu thập cửu phong tằng ức phủ,
Mai hoa độc chiếm đế thành xuân.
*
Bản chữ Hán,
Ngân Triều soạn, bài 2:
骚 壇 壇 上 岀 骚 神
同 郡 相 逢 喜 得 君
黄 閣 叩 來 眞 朢 族
紅 顔 宜 是 託 生 身
讙 封 淳 粹 知 千 古
奎 坐 精 華 豪 十 分
九 十 九 峯 曽 憶 甫
梅 花 獨 占 帝 城 春
*
Nhất Uyên cảm đề, bài 2:
Tao Đàn xuất hiện vị thơ thần,
Đồng quận duyên may được biết nàng.
Hoàng Các vốn gia đình vọng tộc,
Hồng nhan tiên giới thác sinh chăng ?
Châu Hoan thuần túy từ ngàn trước,
Khuê tú tinh hoa vẹn thập phần.
Chín chín đỉnh non Hồng có nhớ,
Hoa Mai xuân sắc nhất kinh thành.
*
Ngân Triều cảm đề, bài 2:
Thần thơ kiệt xuất nức Tao Đàn,
Đồng quận duyên may gặp gỡ nàng.
Dòng dõi trâm anh danh vọng tộc,
Tố nga, hay tiên nữ lâm trần!
Hoan Châu linh địa sinh nhân kiệt,
Tinh túy Sao Khuê vẹn thập phần.
Hồng Lĩnh tinh anh sông núi đó,
Cố kinh mai đẹp nhất trời Xuân.
Ngân Triều
*
Nguồn: Tham khảo TL của TS Phạm Trọng Chánh như ghi trên tiêu đề.
Tranh minh họa có Gemini hỗ trợ:
Thần thơ kiệt xuất nức Tao Đàn,
Đồng quận duyên may gặp gỡ nàng.
Dòng dõi trâm anh danh vọng tộc,
Tố nga, hay tiên nữ lâm trần! (NT)
See less

Thứ Sáu, 13 tháng 11, 2026

Chân dung HXH qua 31 bài thơ tình của Tốn Phong, Bài 1, Tốn Phong

Nói về nhan sắc HXH, sách giáo khoa một thời đã nói Bà là "một phụ nữ xấu xí, mặt rổ hoa mè, dâm tục..."
Nay NT xin lần lượt đăng bài dưới đây để tham khảo.
Chaân dung Hoà Xuaân Höông qua 31 baøi thô tình cuûa Toán Phong.
(Chân dung HXH qua 31 bài thơ tình của Tốn Phong)
====================================================
Theo tư liệu của TS PHẠM TRỌNG CHÁNH – Chân dung Hồ Xuân Hương qua 31 bài thơ tình của Tốn Phong.
*
Từ nay lòng khổ vì thương nhớ,
Gối lạnh phòng không nỗi đoạn trường.
(Bài 19)
Gặp lại Phi Mai còn nhớ nhỉ ?
Phong trần đày đọa một tình đau.
(Bài 31)
A. 31 bài thơ tình Tốn Phong
Thơ Tốn Phong gồm 31 bài thơ chữ Hán:
11 bài viết năm 1807 sau khi hỏng thi Hương trường Nghệ lần thứ nhất và
20 bài viết năm 1814 sau khi hỏng thi Hương trường Nghệ lần hai.
Thơ Tốn Phong óng ả, bóng bẩy trữ tình. Thơ gởi cho giai nhân thì treo giải nhất, chẳng nhường cho ai, nhưng chốn trường quy, thơ để thử ý chí tài năng trị nước bình thiên hạ, thì ta hiểu vì sao chàng lận đận thi cử hai phen không đỗ.
Tôi (TS Phạm Trọng Chánh) dịch 31 bài thơ này, và sau đó sắp xếp từng câu thơ theo đề mục, để suy ra cuộc đời Hồ Xuân Hương. Từ thi ca đến thực tế cuộc đời với những câu thơ làm đẹp và phản ánh cuộc sống, người đọc sẽ nhận thức được cái nhìn của người đương thời về Bà Hồ Xuân Hương. Điều nầy, phải chăng là một khám phá mới mà trước nay, chưa có nhà nghiên cứu nào nhắc đên...
*****
Baøi 1: (Bài 1)
Nhất Nguyên diễn í (‎y‎) bài 1:
Tốn Phong viết:
Từ Hồ Kim Âu trước cửa Quốc Tử Giám,
Tôi không phải là anh thuyền chài ở Vũ Lăng, mà cũng gặp được nàng tiên cõi Đào Nguyên.
Nhà nàng nằm hướng Đông đối diện với Hồ Tây, trời xanh, mưa móc điều hòa.
Nàng viết những bài thơ tuyệt vời như mây khói bay lên, như khúc hát Bạch Tuyết của Sư Khoáng đời Chiến Quốc khó ai họa được.
Tư cách nàng xuất chúng, thanh nhã không ai ví bằng.
Tài văn chương nàng làm thế gian kinh ngạc, nàng là tiên Ngọc Nữ được trời sai xuống trần.
Tỏa ngát hương mai khi cùng nàng nâng chén rượu mừng gặp gỡ.
Gặp nàng, tôi ngỡ như gặp lại người xưa, vốn đã có nhân duyên từ kiếp trước.
*
Hữu duyên nên mới gặp nàng tiên? Tranh minh họa Bài1, Google.
*
Nhất Uyên phiên âm Hán Việt, bài 1:
Kim Âu Hồ Thượng Giám môn tiền,
Phi Vũ Lăng nhân tự đắc nguyên.
Tọa đối thanh dương điều vũ lộ,
Ngâm thành bạch tuyết khởi vân yên.
Xuất quần phong cốt thanh ư ngã,
Kinh thế văn chương giáng tự thiên.
Phao khước mai hương tần cử tửu,
Đối quân nghi thị cựu hà duyên.
*
Bản chữ Hán, Ngân Triều soạn, bài 1.
金 甌 湖 上 監 門 前
非 武 陵 人 自 得 源
坐 對 青 陽 調 雨 露
吟 成 白 雪 起 雲 煙
出 群 風 骨 青 於 我
經 世 文 章 降 自 天
拋 却 梅 香 頻 擧 酒
對 君 宜 是 舅 何 縁
*
[Bài 1]
Thơ chữ Hán Tốn Phong tặng Hồ Xuân Hương,
Nhất Uyên dịch thơ.
Trước nhà cửa Giám, hồ Âu Vàng,
Tìm đến Đào Nguyên, chẳng Vũ Lăng.
Đối mặt trời xanh mưa móc thuận,
Ngâm thơ tuyết trắng khói mây dâng.
Hơn đời phong cách ta sao ví,
Nổi tiếng văn chương tiên xuống trần.
Tỏa ngát hương mai nâng chén rượu,
Gặp nàng ngờ trước sẵn nhân duyên.
*
Ngân Triều cảm đề 1:
Dạo bước Kim Âu, cửa Giám viên,
Hữu duyên nên mới gặp nàng tiên?
Hướng Đông gió lộng điều mưa thuận,
Văn bút đề huề mây khói lên.
Cốt cách tuyệt trần, trang diễm lệ,
Thi tài ngọc nữ thế gian kiêng.
Hương mai tỏa ngát khi nâng chén,
Có phải gặp nàng, gặp túc duyên?
*

Nguồn: Tham khảo TL của TS Phạm Trọng Chánh, Paris, như tiêu đề. 

Thứ Năm, 12 tháng 11, 2026

Thiên tình sử của HXH & ND, bài thơ cuối: Bài số 27: Hoài cựu, HXH.

Thiên tình sử của HXH & ND, bài thơ cuối:
Bài số 27:
Hoaøi cöïu
Hoài cựu
Hồ Xuân Hương
Các bài thơ này cất kỷ trong Lưu Hương Ký, Nguyễn Du nào đọc được…
Năm đó nàng 41 tuổi, đã trải qua những mối tình:sau mối tình với Nguyễn Du:
[1] Ông Lang xóm Tây làng Nghi Tàm,
[2] Mai Sơn Phủ.
[3] Tổng Cóc Nguyễn Công Hòa,
[4] Quan Hiệp Trấn Sơn Nam Hạ Trần Quang Tĩnh,
[5] Quan Hiệp Trấn Sơn Nam Thượng Trần Ngọc Quán,
[6] người cuối cùng Tri phủ Tam Đái Vĩnh Tường Trần Phúc Hiển sẽ được thăng lên chức Tham Hiệp Trấn Yên Quảng…
Các mối tình này được người bạn Phạm Đình Hổ chứng kiến, và Tốn Phong Nham Giác Phu họ Phan Huy viết tựa cho Lưu Hưong ký. Bài Hoài cựu là bài thơ tự than trách phận mình:
. Chữ tình ngang ngữa biết bao nhiêu, tình em đã trái ngang cùng chàng.
. Một chút duyên xưa lắm điều dang dở.
. Phận mình như bèo lạc hoa trôi, không trẻ lại như ngày xưa.
. Mối tình trăng hoa thêm tủi cái già đã đến.
. Vì ta tài tình mà mang nợ nên phải trả…
. Nhìn phong cảnh nào vui đâu lòng đã gửi nhiều thơ vịnh.
. Đưa đón gặp nhau mới biết tỏ tường bàn tay đấng tạo hóa.
. Đời mình như cánh hoa trôi trên dòng nước, mới thắm thía khi nước thủy triều xô giạt ngược dòng.
*
Hoài cựu
(Nhớ người cũ)
Chữ tình ngang ngửa biết bao nhiêu,
Một chút duyên xưa dở lắm điều.
Bèo lạc không kinh còn trẻ lại.
Trăng hoa thêm tủi cái già đeo.
Tài tình nợ ấy vay nên trả,
Phong cảnh vui đâu đã gửi nhiều.
Đưa đẩy biết tường tay đại tạo,
Cánh hoa trên nước thấm tin triều.
Thơ chữ Nôm Hồ Xuân Hương, Lưu Hương ký.
*
Mới biết rõ ràng do số kiếp,
Hoa trôi man mác lạc dòng triều.
Ảnh minh họa, Google
*
Bản chữ Nôm
Ngân Triều soạn:
懷舊
𡦂情昂語别包嬈
殳㤕緣𠸗𡁎夦条
苞落空荆群𥘷吏
綾花沾𢢇丐𦓅㧅
才情𧴱意噅𢧚捛
風景𣡝兜㐌掎𡗉
拸掋别詳拪大造
𦑃花𨑗渃𧺀信潮
*
Ngân Triều cảm đề:
Lỡ làng ngang trái biết bao nhiêu,
Dang dở duyên xưa thật lắm điều.
Bèo giạt mênh mang, liều phận bạc!
Trăng hoa buồn tủi cái già đeo.
Tài tình mang nợ nay đà trả…
Cảnh có vui đâu ký thác nhiều.
Mới biết rõ ràng do số kiếp,
Hoa trôi man mác lạc dòng triều.
*
man mác: tản mạn, gợi tâm trạng cô đơn, lâng lâng đượm buồn:
Buồn trông ngọn nước mới sa,
Hoa trôi man mác biết là về đâu?
ĐTTT, Nguyễn Du, câu 1049-1050
(Hoa trôi ở đây nên hiểu là những bọt nước biển tạo ra do ngọn nước từ trên cao rơi xuống bãi biển và cuốn theo làn sóng giật từ bờ rút ra)
*
Biết rằng mối tình ngang trái, không còn gì nữa. Hồ Xuân Hương dứt khoát để yêu Tri phủ Tam Đái Vĩnh Tường Trần Phúc Hiển sau được thăng làm Tham Hiệp Trấn Yên Quảng. Cuộc đời hạnh phúc ngắn ngủi; Xuân Hương góp thơ thành tập cuối cùng Hương Đình Cổ Nguyệt thi tập. Tập này bị phân tán thành nhiều mãnh. Tôi (TS Phạm Trọng Chánh) sẽ sắp xếp lại toàn bộ tập thơ vịnh cảnh này…
Một biến cố làm chấn động Tao đàn thời bấy giờ. Vì một bài thơ Nguyễn Văn Thuyên bị khép tội mưu phản, án chém. Cha nguyên Tổng Trấn Bắc Thành Nguyễn Văn Thành, người nổi tiếng với bài Văn Tế Trận Vong Chiến Sĩ, phải tự tử năm 1816. Binh bộ Thượng Thư Đặng Trần Thường, một tay cự phách trong làng văn thơ, người từng đánh chết Ngô Thời Nhiệm, đánh Phan Huy Ích trước Văn Miếu bị bắt tội ẩn lậu ao đầm, tội phải thắt cổ. Tiến Sĩ Vũ Trinh, anh rễ Nguyễn Du thầy dạy Nguyễn Văn Thuyên bị đày vào Quảng Nam 12 năm. Hiệp Trấn Sơn Nam Thượng Trần Ngọc Quán, bạn thi ca của Hồ Xuân Hương, thi tướng tao đàn Cổ Nguyệt đường và cũng là bạn của Thuyên chết bất ngờ năm 1818, có lẽ tự tử. Tham Hiệp Yên Quảng Trần Phúc Hiển, chồng Hồ Xuân Hương, con người bạn Nguyễn Văn Thành đã chết trận, được ông xem như con nuôi che chở, bị bắt tội tham nhũng 700 quan tiền hối lộ, vì bắt buộc dân không được bỏ nghề đồng ruộng… Các vụ án xảy ra trên cùng một địa bàn cùng thời điểm có quan hệ chồng chéo với nhau, khiến cho mọi người sợ hải, cất giấu thơ văn. Đó là lý do thơ Hồ Xuân Hương bị cất giấu, gần như biến mất, nhưng danh tiếng nàng, một nhà thơ trữ tình, lãng mạn đã làm các bậc mày râu đương thời hay sau nầy, làm thơ gán ghép để thỏa lòng chuyện chăn gối , tiếu lâm..
Tam Nguyên Vị Xuyên Trần Bích San bốn mươi hai năm sau, trong Xuân Đường đàm thoại, làm hai bài phú viếng Hồ Xuân Hương thay cho Nguyễn Du và Phạm Quý Thích, đã tiết lộ tình Hồ Xuân Hương và Nguyễn Du có thể viết nên thiên tình sử.
Sau khi chồng bị tử hình, nàng có mặt trong buổi hành hình khóc cười điên dại.
Giọt sương dưới chiếu chau mày khóc,
Giọt máu trên tay mỉm miệng cười…
Hồ Xuân Hương đi tu trên núi Yên Tử, rồi trở về Cổ Nguyệt đường, vài năm sau cũng mất; bên cạnh nàng có gia đình Tử Minh: không ruột nhưng mà thương quá ruột, có hai người con trai, và học trò nàng có cô Nguyễn Thị Hinh sau trở thành Bà huyện Thanh Quan.
Mộ Hồ Xuân Hương nằm bên hồ sen trước chùa Kim Liên. Năm 1842 Tùng Thiện Vương theo hoàng huynh là Vua Thiệu Trị ra Bắc, đến cúng dường chùa Kim Liên, dặn cô hầu gái đi hái sen:
Chớ trèo qua mộ Xuân Hương,
Suối vàng còn hận tơ duyên lỡ làng…
Mực nước Hồ Tây đầu thế kỷ 20 do đắp đê bao nên đã dâng cao chừng một thước. Ngôi mộ nàng đã và đang chìm sâu dưới lòng nước vô tình.
Tôi (TS Phạm Trọng Chánh) đã đến đây, trước chùa Kim Liên, ngồi bên hồ, trong mưa, nghe tiếng sóng Hồ Tây dập dồn như than thở: những người yêu văn chương Việt Nam sao nỡ để nữ sĩ nằm dưới lòng nước lãnh đạm, lạnh lùng! Trước hết, tôi mơ ước một ngày nào đó, ngôi Cổ Nguyệt Đường sẽ được trùng tu, sừng sững, nguy nga bên cạnh chùa Kim Liên, để cho người ngưỡng mộ viếng thăm, tưởng niệm.
Còn tình sử Hồ Xuân Hương-Nguyễn Du như những sợi tơ trong cuống sen, mãi vấn vương không dứt cho dẫu lìa nhau. Tiếng kêu mới đứt ruột, (Đoạn Trường Tân Thanh) ngân nga đến hàng ngàn năm sau:
Tiếc thay chút nghĩa cũ càng,
Dẫu lìa ngó ý còn vương tơ lòng.
ĐTTT, Nguyễn Du, câu 2241-2242, bản của Bùi Kỷ và Trần Trọng Kim.
Trước lúc an giấc ngàn thu năm 1820 vì bệnh dịch hạch khủng khiếp với hàng trăm ngàn người chết, và nếu Nguyễn Du có ngâm câu:
Bất tri tam bách dư niên hậu,
Thiên hạ hà nhân khấp tố như.
不知三百餘年後
天下何人泣素如
Không phải Nguyễn Du muốn người sau khóc cho thân phận mình, giống như Ông đã khóc nàng Tiểu Thanh, mà đó là một tiếng lòng tiếc thương vô hạn về một người con gái đã đi qua đời mình, tên là Hồ Phi Mai, hồng nhan bạc phận, truân chiên, khô héo, mong manh như bèo giạt mây trôi.
Nguồn: Theo Phạm Trọng Chánh, Tiến Sĩ Khoa Học Giáo Dục. Viện Đại Học Sorbonne, Paris V.
***
Ảnh minh họa, Gemini hỗ trợ:
Mới biết rõ ràng do số kiếp,
Hoa trôi man mác lạc dòng triều.
                                  Ngân Triều 
***

 

Thứ Bảy, 7 tháng 11, 2026

Thiên tình sử của HXH & ND, (tiếp theo): Bài số 26: Mừng gặp bạn ở sông Hoàng, Hồ Xuân Hương

Thiên tình sử cua HXH & ND; nguồn: Theo Tiến sĩ Phạm Trọng Chánh, Paris 5e,(tiếp theo):
Bài số 26:
Möøng gaëp baïn ôû soâng Hoaøng. (Chữ thư pháp)
Mừng gặp bạn ở sông Hoàng
Hồ Xuân Hương
Sứ đoàn từ Phú Xuân đến Thạch Đình sông Hoàng Giang, một cuộc tiếp rước long trọng của quan Tổng Trấn Bắc Thành bấy giờ là Nguyễn Huỳnh Đức và quan Tổng Hiệp Trấn (Phó) Lê Chất. Xe ngựa, lính hầu đi chật đường đưa từ Thạch Đình về dinh Tuyên Vũ. Qua mỗi địa phương đều có bàn hương án quan huyện, trấn tiếp rước… Thời gian Nguyễn Du đi sứ là 12 tháng rưỡi.. Từ Lạng Sơn đến Bắc Kinh, các quan địa phương Trung Quốc chu cấp nơi ăn ở, tiếp rước. Qua cửa Nam Quan đi Quế Lâm đến Võ Xương rồi đến Bắc Kinh. Tôi đã đi lại cuộc hành trình này năm 2009 để dịch toàn bộ các thơ Nguyễn Du trên đường đi sứ, so sánh thời nay và những điều Nguyễn Du mô tả.
Hồ Xuân Hương đã đến sông Hoàng Giang chờ đợi từ nhiều ngày đầu tháng 4 năm Quý Dậu, gặp lại Nguyễn Du sau hai mươi năm từ biệt cũng bến sông này, nơi Thạch Đình từ biệt năm xưa… Nhưng than ôi, Hồ Xuân Hương chỉ trông thấy Nguyễn Du từ xa, nào dám lại cầm tay tâm tình, vì chàng đường đường là một vị Chánh Sứ, quan trên trông xuống, người ta trông vào, muôn cặp mắt phủ, huyện, lính lệ…
Hồ Xuân Hương về nhà viết bài Hoàng giang ngộ hữu hỉ phù; Mừng gặp bạn trên sông Hoàng:
Từ độ em biết yêu lần đầu, như người con gái tuổi xuân vừa biết mùa xuân đầu tiên, mỗi khắc thời gian như vàng em lấy làm quí trọng.
Đã hò hẹn nhau, lòng em nhớ cả kiếp sống mình.
Tình đôi ta rất nặng em không quên dù hóa kiếp cả trăm thân.
Dòng Tô Lịch chưa cạn, đôi ta vẫn còn duyên nợ.
Sông Vị Hoàng còn đầy những giọt nước mắt ái ân em tiễn đưa chàng ngày nào, nhưng hôm nay chàng là quan Chánh Sứ, bao cặp mắt từ quan đến dân trông vào, em dù nồng ấm hay phai nhạt nào có dám thổ lộ.
Nhưng lòng son em vẫn thương chàng, mười phân vẹn mười.
*
Mừng gặp bạn ở sông Hoàng.
Nhà Xuân từ được bén hơi Xuân,
Nửa khắc vàng xem trọng mấy cân.
Trót hẹn nhớ cho đành một kiếp,
Nặng nề quên cả đến trăm thân.
Cạn dòng Tô Thủy còn duyên nợ,
Đầy giọt Hoàng giang những ái ân.
Nồng nhạt mặc dù đâu nhẽ dám,
Tấc son này vẫn thắm mười phân.
Thơ chữ Nôm Hồ Xuân Hương trong Lưu Hương Ký.
Nồng nhạt cam đành đâu dám tỏ,
Vẫn chờ cho hóa đá ngàn năm , Ngân Triều.
*
Bản chữ Nôm Ngân Triều soạn:
𢜠趿伴𣄒滝黄
𣄒春自得𤊰唏春
姅尅鐄䀡重氽釿
㤕𠻷𢘾渚忊殳砝
𥘀泥悁奇𦥃𤾓身
𣴓𣳔𥗹水群緣𧴱
𣹓湥黃江仍愛恩
燶𤁕嚜𠱋兜洱噉
𡬷𧹪尼吻𧺀辻分
*
Ngân Triều cảm đề:
Mừng gặp bạn ở sông Hoàng.
Tuổi xuân từ biết đã vương mang,
Mỗi khắc yêu thương quý tợ vàng.
Nguyện ước lòng son ghi cả kiếp,
Thủy chung dù chuyển hóa thân tan.
Dòng Tô chưa cạn, còn duyên nợ…
Nước mắt lâm ly nhớ bến Hoàng.
Nồng nhạt cam đành đâu dám tỏ,
Vẫn chờ cho hóa đá ngàn năm.
Thủy chung: 始 終 tấm lòng yêu thương, trọn vẹn; trước sao, sau vậy; mãi mãi không hề thay đổi.
lâm ly: 啉 离 buồn thảm, thương cảm biết bao.
***
Ảnh minh họa:



1- Chân dung TS Nhất Uyên Phạm Trọng Chánh, Paris Ve
2- Ảnh đẹp Vịnh Hạ Long, copy trang FB của Nguyễn Cang, Jasmina Nguyên.
3- Tranh minh họa bài 26, Mừng gặp bạn ở sông Hoàng của HXH, Gemini hỗ trợ. 

Thứ Năm, 5 tháng 11, 2026

Thiên tình sử của HXH & ND (tiếp theo): Bài số 25: Cảm cựu kiêm trình Cần Chánh Học sĩ Nguyễn Hầu, Hồ Xuân Hương

 Thiên tình sử của HXH & ND (tiếp theo):

Bài số 25:
Caûm cöïu kieâm trình
Caàn Chaùnh Hocï Só Nguyeãn Haàu
* Cảm cựu kiêm trình Cần Chánh Học sĩ Nguyễn Hầu
Hồ Xuân Hương
Hồ Xuân Hương gặp Nguyễn Du trên đường đi sứ năm 1813..
Tháng 2 năm Quí Dậu 1813 Nguyễn Du được thăng Cần Chánh Học Sĩ tước Du Đức Hầu, được chọn làm Chánh Sứ đi tuế cống triều nhà Thanh.Thiêm sự Bộ Lại Trần Văn Đại, Thiêm sự Bộ Lễ Nguyễn Văn Phong làm Phó Sứ. Cống phẩm gồm: 200 lạng vàng, 1000 lạng bạc, lụa và cấp mỗi thứ 100 cây, hai bộ sừng tê giác, 100 cân ngà voi, 100 cân quế; Sứ đoàn gồm 27 người, đi đến mỗi địa phương đều có bàn hương án và quan quân hộ tống. Đoàn đi từ Phú Xuân đến Vị Hoàng bằng thuyền và từ đó đi đường bộ. Theo gia phả con đầu là Nguyễn Tứ, 12 tuổi, có theo cha đi sứ.
Tin này ra đến Thăng Long, Hồ Xuân Hương đã gửi đến Nguyễn Du bài thơ: Cảm cưụ kiêm trình Cần Chánh Học sĩ Nguyễn Hầu (Hầu Nghi Xuân Tiên Điền nhân). Bài thơ này là một chứng cớ rõ ràng, không thể chối cải, nhưng thoạt đầu chẳng mấy ai tin. Ngay cả Xuân Diệu đọc bao nhiêu lần cứ viết: Xuân Hương phục người có tài hơn mình. Chẳng ai tin việc này, vì là thật nó kéo theo sự sụp đổ của một Hồ Xuân Hương dâm tục cả thế kỷ đã bàn tán và viết về nàng. Có thể toàn bộ sách giáo khoa viết về Hồ Xuân Hương và Nguyễn Du phải viết lại.
Chàng đi sứ hoàng hoa, xa quê hương, nơi đất khách ngàn dặm lòng em muôn nghìn nỗi nhớ nhung.
Mượn ai tới đó để gửi thơ cho chàng, nói rõ tấm lòng em.
Chữ tình đôi ta ba năm trọn vẹn (1790-1793),
Nhưng rồi tình như mộng như bài thơ Ký Mộng chàng đã gửi cho em, tan mộng rồi chẳng còn thấy nhau.
Em trộm mừng cho chàng từ ngày ra làm quan, hãnh tiến, xe ngựa đưa đón, có nhiều thê thiếp, nhiều mối duyên tình.
Riêng phận em là gái, phấn son càng tủi cho mình số kiếp long đong.
Biết chàng có bịn rịn vấn vương đến mối tình em,
Nơi Cổ Nguyệt đường, em vẫn mãi cùng đèn in bóng, bâng khuâng thao thức, suốt năm canh.
Nguồn: TS Phạm Trọng Chánh, Mối tình của Hồ Xuân Hương và Nguyễn Du.
*
Giấc mộng rồi ra nửa khắc không, Google
Nhôù Ngöôøi cuõ
Nhớ Người cũ
Viết gửi Cần chánh học sĩ Nguyễn Hầu Tiên Điền
Nghi Xuân (tức Nguyễn Du)
Hồ Xuân Hương
Dặm khách muôn nghìn nỗi nhớ nhung,
Mượn ai tới đấy gửi cho cùng.
Chữ tình chốc đã ba năm vẹn,
Giấc mộng rồi ra nửa khắc không
Xe ngựa trộm mừng duyên tấp nập,
Phấn son càng tủi phận long đong
Biết còn mấy chút sương siu mấy,
Lầu nguyệt năm canh chiếc bóng chong.
[*] Đăng lại bổ sung bài nhớ người cũ trang 244]
*
Văn bản chữ Nôm Ngân Triều soạn:
𢘾 𠊚 𡳰
𨤮 揢 閍 𠦳 浽 𢘾 絨
摱 埃 細 蒂 𠳚 㧣 穷
𡨸 情 祝 㐌 𠀧 𢆥 院
𠺵 夢 𠱤 𦋦 姅 克 空
𦀺 馭 濫 𢜠 沿 笠 𨃺
坋 崙 乾 𢣃 分 滝 𢫝
别 群 氽 㤕 霜 超 氽
樓 月 𠄼 更 隻 䏾 炵
*
Đại ý:(1-2) :Nỗi nhớ nhung mênh mông.
(3-4) Tình và mộng.
(5-6): Trộm mừng và tủi phận.
(7-8) Nỗi niềm của tác giả.
Diễn ý:
Người đi sương gió, dặm khách xa xăm; người ở chạnh lòng, nhớ nhung muôn nỗi.
Biết có ai đi đến nơi ấy, để gửi bao thương nhớ cho cùng.
Chuyện tình mình gắn bó đến nay, phút chốc đà ba năm vẫn vẹn.
Thường gặp nhau trong giấc mộng vàng; chợt tỉnh mộng chỉ là hư ảo!
Trộm mừng người công danh hãnh tiến; tơ duyên nay đông đúc vui vầy.
Cảm nỗi phận mình, tủi cho số kiếp long đong.
Vương vấn lòng, biết còn mảy may nào không nữa?
Trên lầu nguyệt, năm canh, chỉ mình ta với chiếc bóng soi.
*
Ảnh minh họa, Google
Thái Hy họa thơ:
Dặm khách người đi, bao nhớ nhung,
Biết ai đem đến gửi cho cùng.
Ba năm chốc đã… tình luôn vẹn,
Chợt tỉnh bàng hoàng, ảo mộng không.
Tấp nập trộm mừng duyên hãnh tiến,
Lẻ loi càng tủi phận long đong.
Có còn mấy chút vương thương nhớ?
Lầu nguyệt năm canh trơ bóng chong.
*
Long đong còn chút vương thương nhớ!
Thương nhớ canh tàn trơ bóng chong.
Tranh minh họa có Gemini hỗ trợ:
*
Ngân Triều họa thơ:
Dặm khách sơn khê, bao nhớ nhung,
Nhớ nhung ai biết gửi cho cùng.
Cho cùng thương nhớ, ba năm vẹn,
Năm vẹn bàng hoàng, giấc mộng không.
Giấc mộng trộm mừng duyên thuận nẻo,
Thuận duyên càng tủi phận long đong.
Long đong còn chút vương thương nhớ!
Thương nhớ canh tàn trơ bóng chong.
***
Long đong còn chút vương thương nhớ!
Thương nhớ canh tàn trơ bóng chong. (NT)