Thiên tình sử của HXH & ND (tiếp theo). Bài số 17:
Thu nhaät töùc söï (THu nhật tức sự)
Hồ Xuân Hương
Xuân Hương lại gửi cho Nguyễn Du một bài thơ khác, bài Thu nhật tức sự:
Ngọn gió Tây đêm qua mang lạnh về,
Giậu cúc đìu hiu dù vẫn còn tuyết đọng.
Mưa rơi nặng mặt nước sông mờ mịt,
Mưa dứt, trơ trọi một đám mây đùn quanh đỉnh núi xanh, như ai vẽ những đường mi.
Sen tàn, cuối hạ, trời còn lưu lại một chút hương mùa xuân cũ.
Bên cây liễu thuớt tha, như còn dư hương trong tán lá màu xanh biếc.
Kìa chim vui hót, biết có ai thấu hiểu nỗi niềm riêng.
Những lời của người xa vẫn còn đọng mãi trong mối tình chân thành.
Trong thơ Nguyễn Du và Hồ Xuân Hương, gió Tây không chỉ là gió Lào từ hướng Tây, mà là quân Tây Sơn ra Bắc, do đó ta có thể đọc một cách khác những ẩn ý trong bài thơ tả cảnh để nói lên tình hình chính trị đương thời. Quân Tây Sơn ra Bắc làm cho tình hình đìu hiu. Cuộc chiến đang diễn ra trong Nam với quân Chúa Nguyễn, tình hình vẫn còn mờ mịt. Nay chỉ còn một mình Vua Tây Sơn nơi đất Bắc, triều đại nhà Lê suy tàn nhưng lòng người cũng còn nhớ đến. Có ai thấu chăng lòng mình còn nhớ đến quê hương.
*
Ngày thu tức cảnh
Đêm qua lành lạnh gió Tây về,
Giậu cúc đìu hiu tuyết chửa đi.
Mưa nặng sông chia mờ mặt nước,
Mây trơ núi biếc vẽ đường mi
Sen tàn cuối hạ làn xuân rớt,
Liễu rũ hương thừa áo biếc che.
Chim hót nỗi mình ai có thấu,
Lời lời còn đọng mối tình quê.
Thơ chữ Hán Hồ Xuân Hương. Hương Đình Cổ Nguyệt Thi tập. Nhất Uyên dịch thơ.
*
Thu nhật tức sự
Tây phong tạc dạ áp hàn chi,
Ly cúc tiêu sơ tuyết vị phi.
Mật vũ tà si phân thuỷ diện,
Cô vân miêu chức viễn sơn my.
Liên dư tàn hạ lưu xuân đới,
Liễu bạng nhiêu hương lão thuý y.
Đề điểu mạc phi tri ngã huống,
Thanh thanh trường động cố hương ty (tư).
*
Nguồn:
1. Hồ Xuân Hương thơ chữ Hán - chữ Nôm & giai thoại, Bùi Hạnh Cẩn, NXB Văn hoá - Thông tin, 1999
2. Tứ gia thi tập (ký hiệu R. 423), Thư viện quốc gia Việt Nam
3.Tham khảo trang Web: Đi tìm Cổ nguyệt đường và mối tình HXH và Nguyễn Du của TS Phạm Trọng Chánh
*
Bản chữ Hán, Ngân Triều soạn:
秋 日 即 事
西 風 昨 夜 壓 寒 枝
籬 菊 蕭 疏 雪 未 飛
密 雨 斜 篩 紛 水 面
孤 雲 描 織 遠 山 眉
蓮 餘 殘 夏 留 春 帶
柳 傍 饒 香 老 翠 衣
啼 鳥 莫 非 知 我 況
聲 聲 長 動 故 鄉 思
*
Ngày thu tức cảnh
Bản dịch của Bùi Hạnh Cẩn
Đêm qua lành lạnh gió tây về,
Giậu cúc đìu hiu tuyết chửa đi.
Mưa nặng sông chia mờ vẻ mặt,
Mây trơ non thẳm vẽ đường mi.
Sen tàn hạ cuối dây thơm sót,
Liễu ngả xuân thừa biếc áo che.
Chim hót nỗi mình chăng có thấu?
Lời lời dài đọng nỗi lòng quê.
*
Ngân Triều cảm đề
Bài Thu nhật tức sự:
Gió Tây, đêm rét lạnh tư bề,
Giậu cúc buồn tênh ngậm tuyết chi?
Nặng hạt mưa chiều, sông mịt mịt,
Ngớt mưa, mây gắn núi bờ mi.
Sen tàn cuối hạ còn thơm rớt,
Hương liễu xanh phai, áo vẫn khoe.
Chim hót thấu chăng lòng lữ thứ?
Tiếng buồn vang vọng nỗi niềm quê.
***
Ảnh minh họa có hỗ trợ của AI:
Chim hót thấu chăng lòng lữ thứ?
Tiếng buồn vang vọng nỗi niềm quê. (NT)
