Thiên tình sử của HXH & Nguyễn Du, bài 25 & 26 (tiếp theo)
Bài số
25:
Caûm
cöïu kieâm trình
Caàn Chaùnh Hocï Só
Nguyeãn Haàu
Hồ
Xuân Hương
Hồ Xuân Hương gặp Nguyễn Du
trên đường đi sứ năm 1813..
Tháng 2 năm Quí Dậu 1813
Nguyễn Du được thăng Cần Chánh Học Sĩ tước Du Đức Hầu, được chọn làm Chánh Sứ
đi tuế cống triều nhà Thanh.Thiêm sự Bộ Lại Trần Văn Đại, Thiêm sự Bộ Lễ Nguyễn
Văn Phong làm Phó Sứ. Cống phẩm gồm: 200 lạng vàng, 1000 lạng bạc, lụa và cấp
mỗi thứ 100 cây, hai bộ sừng tê giác, 100 cân ngà voi, 100 cân quế; Sứ đoàn gồm
27 người, đi đến mỗi địa phương đều có bàn hương án và quan quân hộ tống. Đoàn
đi từ Phú Xuân đến Vị Hoàng bằng thuyền và từ đó đi đường bộ. Theo gia phả con
đầu là Nguyễn Tứ, 12 tuổi, có theo cha đi sứ.
Tin này ra đến Thăng Long,
Hồ Xuân Hương đã gửi đến Nguyễn Du bài thơ: Cảm
cưụ kiêm trình Cần Chánh Học sĩ Nguyễn Hầu (Hầu Nghi Xuân Tiên Điền nhân).
Bài thơ này là một chứng cớ rõ ràng, không thể chối cải, nhưng thoạt đầu chẳng
mấy ai tin. Ngay cả Xuân Diệu đọc bao nhiêu lần cứ viết: Xuân Hương
phục người có tài hơn mình. Chẳng ai tin việc này, vì là thật nó kéo theo
sự sụp đổ của một Hồ Xuân Hương dâm tục cả thế kỷ đã bàn tán và viết về nàng.
Có thể toàn bộ sách giáo khoa viết về Hồ Xuân Hương và Nguyễn Du phải viết lại.
Chàng đi sứ hoàng hoa, xa
quê hương, nơi đất khách ngàn dặm lòng em muôn nghìn nỗi nhớ nhung.
Mượn ai tới đó để gửi thơ
cho chàng, nói rõ tấm lòng em.
Chữ tình đôi ta ba năm trọn
vẹn (1790-1793),
Nhưng rồi tình như mộng như
bài thơ Ký Mộng chàng đã gửi cho em, tan mộng rồi chẳng còn thấy nhau.
Em trộm mừng cho chàng từ
ngày ra làm quan, hãnh tiến, xe ngựa đưa đón, có nhiều thê thiếp, nhiều mối
duyên tình.
Riêng phận em là gái, phấn son càng tủi cho mình số kiếp long
đong.
Biết chàng có bịn rịn vấn
vương đến mối tình em,
Nơi Cổ Nguyệt đường, em vẫn
mãi cùng đèn in
bóng, bâng khuâng thao thức, suốt
năm canh.
Nguồn: TS
Phạm Trọng Chánh, Mối tình của Hồ
Xuân Hương và Nguyễn Du.
Giấc mộng rồi ra nửa khắc không, Google
Nhôù Ngöôøi cuõ [1]
Viết gửi Cần
chánh học sĩ Nguyễn Hầu Tiên Điền
Nghi Xuân
(tức Nguyễn Du)
Hồ Xuân Hương
Dặm khách [2]
muôn nghìn nỗi nhớ nhung,
Mượn ai tới đấy gửi cho
cùng.
Chữ tình chốc đã ba năm vẹn,
Giấc mộng rồi ra nửa khắc
không
Xe ngựa trộm mừng duyên tấp nập,[3]
Phấn son càng tủi phận long đong [4]
Biết còn mấy chút sương siu mấy,[5]
Lầu nguyệt năm canh chiếc bóng
chong.[6]
[*] Đăng lại bổ sung bài nhớ người
cũ trang 244]
Văn bản chữ
Nôm Ngân Triều soạn:
𢘾 𠊚 𡳰
𨤮 揢 閍 𠦳 浽 𢘾 絨
摱 埃 細 蒂 𠳚 㧣 穷
𡨸 情 祝 㐌 𠀧 𢆥 院
𠺵 夢 𠱤 𦋦 姅 克 空
𦀺 馭 濫 𢜠 沿 笠 𨃺
坋 崙 乾 𢣃 分 滝 𢫝
别 群 氽 㤕 霜 超 氽
樓 月 𠄼 更 隻 䏾 炵
*
Đại ý:(1-2) :Nỗi nhớ nhung mênh mông.
(3-4) Tình và mộng.
(5-6): Trộm mừng và tủi phận.
(7-8) Nỗi niềm của tác giả.
Diễn ý:
Người đi sương gió, dặm khách xa xăm; người
ở chạnh lòng, nhớ nhung muôn nỗi.
Biết có ai đi đến nơi ấy, để gửi bao
thương nhớ cho cùng.
Chuyện tình mình gắn bó đến nay, phút chốc
đà ba năm vẫn vẹn.
Thường gặp nhau trong giấc mộng vàng; chợt
tỉnh mộng chỉ là hư ảo!
Trộm mừng người công danh hãnh tiến; tơ
duyên nay đông đúc vui vầy.
Cảm nỗi phận mình, tủi cho số kiếp long
đong.
Vương vấn lòng, biết còn mảy may nào không
nữa?
Trên lầu nguyệt, năm canh, chỉ mình ta với
chiếc bóng soi.
\Thái Hy họa thơ:
Dặm khách người đi,
bao nhớ nhung,
Biết ai đem đến gửi
cho cùng.
Ba năm chốc đã… tình
luôn vẹn,
Chợt tỉnh bàng hoàng,
ảo mộng không.
Tấp nập trộm mừng
duyên hãnh tiến,
Lẻ loi càng tủi phận
long đong.
Có còn mấy chút vương
thương nhớ?
Lầu nguyệt năm canh trơ bóng chong.
*
Long đong còn chút vương
thương nhớ!
Thương nhớ canh tàn trơ bóng chong.
Ảnh minh họa Google.
*
Ngân Triều
họa thơ:
Dặm khách sơn khê, bao nhớ nhung,
Nhớ nhung ai biết gửi cho cùng.
Cho cùng thương nhớ, ba năm vẹn,
Năm vẹn
bàng hoàng, giấc mộng không.
Giấc mộng
trộm mừng duyên thuận nẻo,
Thuận
duyên càng tủi phận long đong.
Long đong còn chút vương thương nhớ!
Thương nhớ canh tàn trơ bóng chong.
*****
Bài số 26:
Möøng
gaëp baïn ôû soâng Hoaøng.
Hồ Xuân Hương
Sứ đoàn từ Phú Xuân
đến Thạch Đình sông Hoàng Giang, một cuộc tiếp rước long trọng của quan Tổng
Trấn Bắc Thành bấy giờ là Nguyễn Huỳnh Đức và quan Tổng Hiệp Trấn (Phó) Lê
Chất. Xe ngựa, lính hầu đi chật đường đưa từ Thạch Đình về dinh Tuyên Vũ. Qua
mỗi địa phương đều có bàn hương án quan huyện, trấn tiếp rước… Thời gian Nguyễn
Du đi sứ là 12 tháng rưỡi.. Từ Lạng Sơn đến Bắc Kinh, các quan địa phương Trung
Quốc chu cấp nơi ăn ở, tiếp rước. Qua cửa Nam Quan đi Quế Lâm đến Võ Xương rồi đến Bắc Kinh. Tôi
đã đi lại cuộc hành trình này năm 2009 để dịch toàn bộ các thơ Nguyễn Du trên
đường đi sứ, so sánh thời nay và những điều Nguyễn Du mô tả.
Hồ Xuân Hương đã đến sông Hoàng Giang chờ đợi từ nhiều
ngày đầu tháng 4 năm Quý Dậu, gặp lại Nguyễn Du sau hai mươi năm từ biệt cũng
bến sông này, nơi Thạch Đình từ biệt năm xưa… Nhưng than ôi, Hồ Xuân Hương chỉ
trông thấy Nguyễn Du từ xa, nào dám lại cầm tay tâm tình, vì chàng đường đường
là một vị Chánh Sứ, quan trên trông
xuống, người ta trông vào, muôn cặp mắt phủ, huyện, lính lệ…
Hồ Xuân Hương về nhà viết bài Hoàng giang ngộ hữu hỉ phù; Mừng gặp bạn trên sông Hoàng:
Từ độ em biết yêu lần đầu, như người con gái tuổi xuân
vừa biết mùa xuân đầu tiên, mỗi khắc thời gian như vàng em lấy làm quí trọng.
Đã hò hẹn nhau, lòng em nhớ cả kiếp sống mình.
Tình đôi ta rất nặng em không quên dù hóa kiếp cả trăm
thân.
Dòng Tô Lịch chưa cạn, đôi ta vẫn còn duyên nợ.
Sông Vị Hoàng còn đầy những giọt nước mắt ái ân em
tiễn đưa chàng ngày nào, nhưng hôm nay chàng
là quan Chánh Sứ, bao cặp mắt từ quan đến dân trông vào, em dù nồng ấm hay phai
nhạt nào có dám thổ lộ.
Nhưng
lòng son em vẫn thương chàng, mười phân vẹn mười.
*
Mừng gặp bạn ở sông Hoàng.
Nhà
Xuân từ được bén hơi Xuân,
Nửa khắc vàng xem trọng mấy cân.
Trót hẹn nhớ cho đành một kiếp,
Nặng nề quên cả đến trăm thân.
Cạn dòng Tô Thủy còn duyên nợ,
Đầy giọt Hoàng giang những ái ân.
Nồng nhạt mặc dù đâu nhẽ dám,
Tấc son này vẫn thắm mười phân.
Thơ chữ Nôm Hồ Xuân Hương trong Lưu Hương Ký.
Nồng nhạt cam đành đâu dám tỏ,
Vẫn chờ cho hóa đá ngàn năm , Ngân Triều,Ảnh minh họa, Google
*
Bản chữ Nôm Ngân Triều soạn:
𢜠趿伴𣄒滝黄
𣄒春自得𤊰唏春
姅尅鐄䀡重氽釿
㤕𠻷𢘾渚忊殳砝
𥘀泥悁奇𦥃𤾓身
𣴓𣳔𥗹水群緣𧴱
𣹓湥黃江仍愛恩
燶𤁕嚜𠱋兜洱噉
𡬷𧹪尼吻𧺀辻分
*
Ngân Triều cảm đề:
Mừng
gặp bạn ở sông Hoàng.
Tuổi xuân từ biết đã vương mang,
Mỗi khắc yêu thương quý tợ vàng.
Nguyện
ước lòng son ghi cả kiếp,
Thủy chung dù chuyển hóa thân tan.
Dòng Tô chưa cạn, còn duyên nợ…
Nước mắt lâm ly nhớ bến Hoàng.
Nồng nhạt cam đành đâu dám tỏ,
Vẫn chờ cho hóa đá ngàn năm.
Thủy chung: 始 終tấm lòng yêu thương, trọn vẹn; trước sao, sau vậy; mãi
mãi không hề thay đổi.
lâm ly: 啉 离 buồn thảm, thương cảm biết bao.
*****
Chân dung TS Nhất Uyên Phạm Trọng Chánh, Paris Ve
Ảnh đẹp Vịnh Hạ Long, copy trang FB của Nguyễn Cang,
Jasmina Nguyên
[1] Nhớ người cũ viết gửi Cần chánh học sĩ Nguyễn Hầu. Sau
đầu đề trên, tác giả có chú: "Hầu, Nghi Xuân, Tiên Điền nhân" -
"Hầu người làng Tiên Điền, huyện Nghi Xuân" - Như vậy, ở đây Nguyễn Hầu
đúng là Nguyễn Du tiên sinh - Gia phả họ Nguyễn Tiên Điền ghi rõ mùa hè
năm Kỉ Tỵ (1809), Nguyễn Du được bổ làm cai bạ Quảng Bình. Tháng 2 năm Quý Dậu
(1813) ông được phong Cần chánh điện học sĩ, rồi được cử làm chánh sứ đi Trung
Quốc tuế cống.
[2] Dặm khách : 𨤵 揢, thời gian Nguyễn Du đi sứ Trung Quốc.
[3] Tấp nập: 笠𨃺: rộn rịp, đông đảo.
[4] long đong: 滝 𢫝:vất vả khó nhọc vì gặp phải nhiều điều không may.
[5] Sương siu mấy: 霜 超 氽 Từ xưa phiên âm là sương đeo mái. Nay phiên âm theo giáo sư
Hoàng Xuân Hãn như trên. (Không biết
có phải là Sương cư: 孀 居: ở góa hay không.Theo Việt
Nam Tự Điển, Hội Khai Trí Tiến Đức, xb năm 1931, trang 501: sương:
孀: góa bụa; sương
cư: 孀 居: Ở góa). Bấy giờ Hồ Xuân
Hương đang tình cảnh góa bụa). sương siu: 霜 超: vấn vương.
[6] Chong: 炵: để cháy sáng trong một thời gian rất lâu. Ở đây là
ngồi rất lâu trước đèn, một mình, một bóng.
(Còn tiếp)
***
