Tình sử HXH & Mai Sơn Phủ, bàai 4, 5(Tiếp theo)
Baøi soá 4:
Theä vieát höõu caûm
Hồ Xuân Hương
thề
trọn đời yêu nhau. Bài Thệ viết hữu cảm. Xuân Hương ghi lại cảm nghĩ khi thề:
Mười mấy năm trời một chữ tình, kể từ khi gặp Nguyễn Du mùa hạ năm 1790, mười
năm sau 1800 mới gặp được người ngỏ ý yêu mình, muốn kết duyên với mình hẵn là
duyên nợ ông Tơ bà Nguyệt đã dành. Cùng cắt tóc mây góp lại, (xưa các chàng
cũng để tóc dài búi lên cột dây, nên tha hồ mà cắt) dao vàng cắt chia làm hai,
mỗi người giữ một bó làm kỷ niệm… Lấy kim trích máu nhỏ đầy hai chén rượu, chén
tử và chén sinh. Thề sống và chết trọn kiếp với nhau, thề không phản bội nhau từ
đầu xanh đến bạc tóc. Nếu mai sau, ai chẳng giữ lời thì chết dữ vì dao
búa.
Nguyễn Du
không có thề nguyền với Xuân Hương, nên chàng lừng khừng: tròn trặn gương tình cũng có khi, và có lẽ vì vậy nên chàng
cứ biệt tăm mãi ở chốn quê Hồng Lĩnh:
Mai sau lòng chẳng như lời nữa,
Dao búa nguyền xin lụy đến mình
Thơ HXH; Ảnh minh họa, Google
*
Cảm nghĩ khi thề
Mười mấy năm trời một chữ tình;
Duyên tơ[1]
này đã sẵn đâu dành.
Mái mây cắt nửa nguyền phu phát,[2]
Giọt máu đầy hai chén tử sinh,
Một kiếp đã thề cùng dạ thắm,[3]
Trăm năm đừng phụ với đầu xanh, [4]
Mai sau lòng chẳng như lời nữa,
Dao búa nguyền xin lụy đến mình.
Thơ
Hồ Xuân Hương trong Lưu Hương Ký
*
Văn bản chữ Nôm, Ngân Triều soạn:
願曰 有感
辻買𠄼𡗶殳𡦂情,
縁絲尼㐌産兠𠱷
𠃅𩄎拮𡛤願夫髪
湥𧖱𣹓𠄩𥗜死生
殳砝㐌誓穷胣𧺀
𤾓𢆥𠏦負買頭青
𣈕𢖖𢙱丞如𠳒姅
釖鈽願吀累𦤾𨉟
Bố cục:
(1-2): Thời gian
và cuộc tình.
(3-4-5-6): Cụ thể
việc thề ước gồm vật chứng và tấm lòng.
(7-8): Lời thề chấp nhận hình phạt
nếu bội ước.
*
Ngân Triều cảm đề:
Cảm nghĩ khi thề
Mười mấy
năm trời, gắn bó nhau.
Duyên
tơ đã định có sai đâu?
Tóc
mây cắt nửa chung lời nguyện,
Sinh tử,
máu đào, chén ước giao.
Trọn
kiếp đã thề lòng sắt đá,
Suốt đời
liền cánh dẫu lao đao.
Mai
sau bội bạc sai lời hứa,
Nguyền
nát thây phơi dưới búa dao.
Ngân Triều
Tham khảo: Mối tình Hồ Xuân
Hương và Mai Sơn Phủ qua Lưu Hương Ký, Tiến
sĩ Phạm Trọng Chánh.
***
Baøi
soá 5:
Thu töù ca
Cây cỏ
vàng rơi chừ nhạn nam quy. Thơ Mai Sơn
Phủ
Ảnh minh họa, Google.
*
Thu tứ ca, Mai Sơn Phủ
Thu phong khởi hề bạch vân phi;
Thảo mộc hoàng lạc hề nhạn nam quy.
Lan hữu tú hề cúc hữu phương,
Hoài giai nhân hề bất năng vương.
Ngã hữu tửu hề vô đối ẩm.
Ngã hữu cầm hề vô tri âm.
Bất chước tửu hề bất minh cầm,
Sổ bôi thanh đính hề cố nhân tâm.
*
Bài Thu Tứ
Ca: Bài này theo tôi (TS Phạm Trọng Chánh) là của
Mai Sơn Phủ, vì Hồ Xuân Hương đã là người đẹp rồi, thì có thể nào “Hoài giai nhân hề bất năng vương” (Nhớ
người đẹp chừ lòng không quên)
Mai Sơn
Phủ dùng lại bốn câu thơ nổi tiếng của vua Hán Vũ Đế, tức Lưu Triệt (156 trước CN-87 sau CN). Thường trong Hát Nói người ta
hay hát hai câu nổi tiếng của một tác giả cổ điển để làm đề tài hay lấy đà nói
tiếp, chẳng cần trích dẫn là của ai. Ở đây, Mai Sơn Phủ thì không như vậy:
Thơ cùng ngâm, rượu cùng châm.
Tự lúc buồn ly biệt.
Nửa lòng ai ấm chăn ?
Chớ đàn ly khúc oán tri âm.
Mai Sơn Phủ nói:
Ta có rượu chừ không bạn uống,
Ta có đàn chừ không tri âm.
Không chuốc rượu chừ không gảy đàn,
Chỉ uống chè xanh thôi để nhớ nàng .
*
Rồi một
ngày Mai Sơn Phủ, từ giả Hồ Phi Mai để về Hoan Châu, nhờ cậy cha mẹ mai mối hỏi
cưới nàng. Cũng có thể nhờ vợ cả cưới thứ thiếp giùm cho chồng.
Câu « trăm năm biết có duyên thừa nữa » bài
Đêm trăng nhớ Mai Sơn Phủ, chứng tỏ rằng Hồ Xuân Hương đang hồi họp không biết
số phận mình là vợ cả hay thứ thiếp.
Ngày xưa gia
đình khá giả, thanh niên lấy vợ rất sớm, để vợ phụng dưỡng cha mẹ già, gia đình
bán mấy sào đất ra kinh đô Thăng Long du học. Đã là con nhà khá giả, nay cưới
thêm thứ thiếp để nâng khăn sửa túi ở nơi trọ học hẵn phải là con nhà đại điền
chủ.
Từ biệt Hồ
Xuân Hương, Mai Sơn Phủ bắt đầu bằng bốn câu thơ cổ Trung Quốc để lấy đà.
Tương truyền rằng bốn câu thơ này của Hán
Vũ Đế: (*)
Gió thu nổi chừ mây trắng bay,
Cây cỏ vàng rơi chừ nhạn nam quy.
Lan có đẹp chừ cúc có hương.
Nhớ giai nhân chừ lòng không quên.
Mai Sơn Phủ ca tiếp
theo:
- Ta có
rượu chừ không bạn uống,
Ta có đàn chừ chẳng tri âm
Vì thế xa nàng ta sẽ không uống rượu cũng không gảy đàn,
Chỉ uống trà xanh thôi để nhớ nàng.
*
Mai Sơn
Phủ đã mượn “bốn câu chữ Hán để đẩy hứng
thơ”, thế mà thơ không lên nổi. Chàng cũng chỉ thốt lên được những lời thơ
tầm thường chẳng có gì xuất sắc.
Mai Sơn Phủ chẳng phải là tay đối thủ xướng họa
với Phi Mai.
Nguồn:Theo
lời bình của TS Phạm Trọng Chánh.
*
Văn bản chữ Hán Ngân Triều soạn:
Thu tứ ca, Mai Sơn Phủ
秋 思 歌,梅 山甫
秋 風 起 兮 白 雲 𩙱
草 木 黄 落
兮 雁 南 歸
蘭 有 秀 兮 菊 有 芳
懷 佳 兮 不 能 忘
我 有 酒 兮 無 對 飮
我 有 琴 兮 無 知 音
不 酌 酒 兮 不 明 琴
數 杯 清 葶 兮 故 人 心
*
Nhất Uyên dịch thơ:
Khúc hát mùa Thu, Mai Sơn Phủ
Gió thu nổi chừ mây trắng bay,
Cây cỏ vàng rơi chừ nhạn nam quy,
Lan có đẹp chừ cúc có hương,
Nhớ giai nhân chừ lòng không quên.
Ta có rượu chừ không bạn uống,
Ta có đàn chừ chẳng tri âm,
Không chuốc rượu chừ không gảy đàn,
Mấy chén trà xanh chừ lòng cố nhân.
Thơ Mai Sơn Phủ trong
Lưu Hương ký;
*
Trời thu nổi gió, mây trôi đi, Lá vàng rơi, kìa nhạn nam quy.
Ngân Triều.Ảnh Google.
*
Ngân
Triều cảm đề:
Trời Thu nổi gió, mây trôi đi,
Lá vàng rơi, kìa nhạn Nam quy.
Lan đẹp, Cúc hương khoe mỗi vẻ.
Người thương ơi!
Giờ sao chia ly?
Đàn vắng tri âm,
đàn bặt tiếng,
Rượu nồng xa bạn,
nỡ nâng ly?
Nhớ ai ngơ rượu,
đàn quên tấu,
Trà xanh mỗi nhấp,
mỗi thương si.
Ngân Triều
*
Bổ sung, tham khảo bài Thu phong từ của Hán Vũ Đế :
(*)Hán
Vũ Đế漢武帝,(156
AJ- 87AJ), tên thật là Lưu Triệt 劉徹.
Bốn câu thơ đầu bài thơ trên lấy từ bài thơ “Thu
phong từ” 秋風辭, Bài hát về gió thu của
Hán Vũ Đế漢武帝hay Lưu Triệt, 劉徹.
Nguyên văn bài thơ như sau:
Đăng bởi Vanachi vào
10/02/2006 20:10, đã sửa 1 lần, lần cuối bởi Vanachi vào
28/05/2006
秋風辭
秋風起兮 白 雲 飛
草木黄落 兮 雁 南 歸
蘭有秀兮 菊 有 芳
懷佳人兮 不 能 忘 (vong=vương)
汎樓船兮 濟 汾 河
橫中流兮 揚 素 波
簫鼓鳴兮 發 櫂 歌
歡樂極兮 哀 情 多
少壯幾時 兮 奈 老 何
*
Thu phong từ
Thu phong khởi hề
bạch vân phi,
Thảo mộc hoàng lạc
hề nhạn Nam quy.
Lan hữu tú hề cúc
hữu phương,
Hoài giai nhân hề
bất năng vương. (=vong)
Phiếm lâu thuyền hề
tế Phần hà,
Hoành trung lưu hề
dương tố ba.
Tiêu cổ minh hề
phát trạo ca
Hoan lạc cực hề ai
tình đa
Thiếu tráng kỳ thì
hề nại lão hà.
*
Nhất Uyên dịch nghĩa,
Thu phong từ 秋風辭
Bài hát về gió Thu
Tác giả Lưu Triệt
*
Gió Thu nổi, mây trắng bay,
Cây cỏ vàng rụng, nhạn bay về Nam
Lan nở hoa, cúc tỏa hương,
Nhớ giai nhân chẳng hề quên,
Ngồi thuyền lầu vượt sông Phần,
Qua dòng sông, sóng trắng nổi.
Tiêu trống ngân, tiếng ca chèo vang.
Khi cuộc vui kết thúc, buồn lại nhiều,
Thời trai trẻ được bao lâu, đến già lại biết
sao!
*
(1) Bản dịch của (Không rõ)
Gửi bởi Vanachi ngày 102/2006.
Gió Thu thổi làm bay mây trắng
Cỏ hoa tàn nhạn thẳng về Nam.
Hoa Lan đẹp hoa Cúc
thơm,
Nhớ giai nhân mãi vấn vương trong lòng.
Chèo lâu thuyền
qua sông Phần thủy,
Ngang giữa dòng sông dậy trắng ngần.
Điệu hò tiêu trống hòa ngân,
Toàn vui vẻ lại, thêm phần thương đau.
Trẻ trung khỏe mạnh bao lâu,
Bỗng nhiên già lão bạc đầu biết sao?
*
(2) Bản dịch của Lãng khách
Gửi bởi langkhách36 ngày 201/2011 03:04
Thu phong thổi hề, mây trắng bay
Cỏ cây vàng rụng hề nhạn xuôi Nam
Lan có đẹp hề Cúc có thơm
Nhớ giai nhân hề chẳng thể quên
Chơi lâu thuyền hề sang sông Phần
Ngang giữa dòng hề động khói sông
Tiêu trống vang hề khua chèo ca
Vui càng lắm hề tình càng đau
Trẻ tráng bao lâu hề luống đã già.
*
(3)
Bản dịch của Điệp luyến hoa
Gửi bởi Vanachi ngày 04/02/2014 13:12
Gió thu nổi chừ mây trắng lan,
Cây cỏ vàng rụng chừ nhạn về Nam.
Lan đẹp đẽ chừ Cúc ngát hương,
Nhớ giai nhân chừ bao vấn vương.
*
Ngồi thuyền lầu chừ vượt sông Phần,
Ngang qua dòng chừ sóng trắng ngần.
Tiêu trống vang chừ tiếng chèo ca,
Vui vẻ hết chừ lại thương đau.
Trai trẻ mấy thì chừ già biết sao?
*
(4) Ngân Triều cảm đề:
Bài hát về gió Thu (Thu phong từ)
Trời Thu nổi gió, mây trôi đi,
Lá
vàng rơi, kìa nhạn Nam quy.
Lan
đẹp, Cúc hương khoe mỗi vẻ.
Người
thương ơi! Giờ sao chia ly?
*
Thuyền ngự sông Phần, sóng trắng nổi,
Trống tiêu hòa nhịp, tiếng chèo ca.
Vui chi cho lắm, đắng lòng lắm,
Sớm tối thanh Xuân bỗng hóa già![5]
[1]duyên tơ 縁絲, như tơ duyên, 絲縁 , là sợi tơ hồng buộc đôi lứa yêu nhau:
Rằng: “Lòng đương thổn thức đầy,
Tơ duyên còn vướng mối
nầy chưa xong…”
ĐTTT,
Nguyễn Du, câu 719-720
“…Trăm
nghìn gửi lạy tình quân,
Tơ duyên ngắn ngủi, có
ngần ấy thôi…”
Sđd,
câu 751-752
[2] nguyền
phu phát 願夫髪, lời nguyền cùng với tóc người chồng.
[3] dạ thắm 胣 𧺀, tấm lòng
trung trinh như son, lòng son.
[4] Câu 6:
trong cõi trăm năm, kiếp người, không bao giờ bạc
tình, bạc nghĩa với nhau.
đầu xanh, 頭青, tu từ
hoán dụ, chỉ lớp người trẻ trung, tóc còn xanh đen:
Đầu xanh
đã tội tình gì,
Má hồng đến quá nửa thì chưa thôi…
Sđd, câu 2161-2162
