Thiên tình sử HXH & Nguyễn Du bài thơ số 7 & 8.

 Thiên tình sử HXH & Nguyễn Du bài thơ số 7 & 8.

*

Bài số 7:

Thaïch Ñình taëng bieät (Thạch Đình Tặng Biệt)

Hồ Xuân Hương

Đường nghĩa bấy lâu trót vẽ vời,

Nước non sầu nặng muốn đi về.

Cung hoàng dịu vợi đường khôn lọt,

Đường nguyệt mơ màng giấc hãy mê.

Đã chắc hương đâu cho lửa bén,

Lệ ma hoa lại quyến xuân đi. :

Xanh vàng chẳng phụ lòng ân ái,

Tròn trặn gương tình cũng có khi.

Thơ chữ Nôm Thanh Hiên Nguyễn Du,

Hồ Xuân Hương chép trong Lưu Hương ký.

Nguyễn Du đã ứng khẩu tặng Hồ Xuân Hương bài thơ chữ Nôm:

Bấy lâu nay ta đã quen biết nhau, có tình có nghĩa với nhau nhiều kỷ niệm,

Nay nặng lòng với việc nhà, việc nước anh phải về quê hương.

Khúc Phượng cầu Kỳ hoàng như lời ngỏ ý anh chưa tỏ cùng em,

Lòng em đã mơ màng giấc chiêm bao.

Có chắc ta yêu nhau chưa mà cho lửa tình bén cháy,

Những giọt lệ tình tiếc mùa xuân đi qua.

Tình như lá xanh hoa vàng nếu chẳng phụ lòng nhau,

Rồi đây chúng ta sẽ có ngày sum họp.

*

Chú thích:

Cung Hoàng: 宮凰 Chỉ khúc "Phượng cầu Kỳ hoàng".

*

Văn bản chữ Nôm, Ngân Triều soạn:

石亭贈别

塘義悲𥹰㤕捤撝

渃𡽫愁𨤼㦖迻衛

宮凰妙溈塘坤𢯰

堂月𢠩恾𥋏唉謎

㐌𠺵香𫤩㧣焒𤊰

淚麻花吏獧春迻

𩇛黄丞負𢙱恩愛

𧷺陣𨩍情共𣎏欺

*

Ảnh minh họa [bài 7], HXH-ND

*

Ngân Triều cảm đề:

Tình nghĩa keo sơn, dạ mến thương,

Quan san lòng nặng, nghĩa quê hương.

Kỳ hoàng, âm sắc gieo bao nỗi,

Đường nguyệt cô miên nhớ đoạn trường.

Có chắc thơm đâu nồng bén cháy?

Hoài Xuân giọt ngọc, tủi thân vương.

Xanh vàng chẳng bạc tình chung thủy,

Tái ngộ ngày vui nắng nhuộm đường.

*

Bài thơ khá chua chát! Chắc là Nguyễn Du muốn thử lòng nàng có thật yêu mình không. Chúng ta thấy Xuân Hương tha thiết, chân thành yêu Nguyễn Du, nhưng chàng có lẽ vì còn mộng công danh, hoài bảo của một sĩ phu con nhà gia thế, quốc gia hưng vong thất phu hữu trách, muốn đi vào Nam theo chúa Nguyễn Ánh, nên lòng còn phân vân, chưa quyết. Chàng hẹn với Hồ Xuân Hương khi xênh xang áo gấm, sẽ quay lại với nàng như gương vỡ lại lành:

Tròn trặn gương tình cũng có khi.

*****

Bài số 8

Hoïa Thanh Lieân Chí Hieân nguyeân vaän

(Họa Thanh Liên Chí Hiên nguyên vận)

Hồ Xuân Hương

Lưu biệt bài thơ chua xót lắm,

Hững hờ duyên bấy bỏ ra đi.

Ngân Triều

Văn bản chép là họa Thanh Liên nguyên vận, nhưng Thanh Liên là bút hiệu thi hào Lý Bạch. Bút hiệu Thanh Hiên là của Nguyễn Du, từ khi về Quỳnh Hải cưới vợ năm 1797 mới sử dụng, năm 1796 Nguyễn Du còn dùng bút hiệu Chí Hiên. Có lẽ lúc này Nguyễn Du dùng bút hiệu Thanh Liên Chí Hiên chăng?

*

Họa Thanh Liên Chí Hiên nguyên vận

Khúc hoàng tay nguyệt còn chờ dạy,

Cánh phượng đường mây đã vội chi.

Chua xót lòng xem lời để lại,

Hững hờ duyên bấy bước ra đi.

Thử vàng đá nọ treo từng giá,

Phong gấm hoa kia nở có thì,

Đào thắm mận xanh còn thú lắm,

Xuân ơi đành nỡ dứt chia ly!

Thơ Hồ Xuân Hương, Lưu Hương ký.

Diễn ý bài thơ trên:

Tay em còn chờ chàng dạy khúc Phượng cầu Kỳ hoàng, chờ chàng ngỏ lời cưới em,

Chàng như cánh phượng đường mây, chàng có tài cao, đường công danh thênh thang đã vội chi.

Chua xót đọc bài thơ chàng viết để lại cho em,

Sao chàng hững hờ duyên em bấy lâu nay mà nỡ bỏ đi.

Thử vàng đá, em treo giá ngọc mà đợi chàng,

Dù hoa có quý báu như phong gấm, hoa nở cũng có thời gian, em là gái chưa chồng, tuổi xuân cũng có lúc,

Lòng như đào thắm mận xanh còn nhiều niềm vui,

Chàng ơi, nỡ nào dứt áo ra đi.

*

Bản chữ Nôm, Ngân Triều soạn:

和清蓮志軒厡韻

曲凰拪月群徐𠰺

𦑃鳳塘𩄎㐌踣之

咮㽾𢙱䀡唎底吏

𢷣哬緣閉𨀈𫥧迻

此鐄𥒥奴撩曽價

丰䌝花箕𦬑𣎏時

桃𧺀槾𩇛群趣夦

春唹𢝜怒䋎𢺹衛

Nguyễn Du có dạy đàn cho Hồ Xuân Hương. Trong thơ Phạm Đình Hổ, bài Sở hữu cảm có câu:

Buông đàn cười chẳng gảy.

Ngại làm ai chạnh lòng.

*

Tốn Phong từ xa đi ngựa đến, đã nghe tiếng nàng đàn:

Phượng cầm tự khóm trúc vang thanh, bài 14, chương VII, Chân dung HXH qua 31 bài thơ tình của Tốn Phong, Nhớ Bóng Trăng Xưa, Ngân Triều, trang 499.

*

Tốn Phong đã từng thổi sáo và Hồ Xuân Hương đánh đàn:

Thần vào sáo ngọc tung sao đẩu,

Hứng nhập ly quỳnh chén cổ kim.

Đàn chuyển tiếng thu vang tỉnh viện,

Mộng chuyền xuân bướm ngát thơm chăn, (bài 7)

*

Khi ấy, thuyền Nguyễn Du ra khơi, để lại một mình Xuân Hương hay Hồ Phi Mai trên Thạch Đình khóc nức nở, trông theo cho đến khi cánh buồm còn một chấm nhỏ, dần dần mất hút dưới chân trời, biển mênh mông, đầy sóng gió, xa mờ…

和清蓮原韻 – Họa Thanh Liên nguyên vận, Hoạ vần thơ Thanh Liên. Bài thơ này hoạ vần bài "Thạch Đình tặng" (được cho là của Nguyễn Du) chép ở trước. Có thể ở đây là một lầm lẫn do chép nhầm từ Chí Hiên,Thanh Hiên ra Thanh Liên? (Theo Ts Phạm Trọng Chánh)

*

Ngân Triều cảm đề:

Kỳ hoàng, kỳ vọng lời giao ước,

Cánh phượng đường mây, đã vội chi?

Lưu biệt bài thơ chua xót lắm,

Hững hờ duyên bấy bỏ ra đi,

Thử vàng treo giá chờ tri kỷ,

Phong gấm, đời hoa nở có thì,

Đào thắm mận xanh duyên đắm đuối,

Xuân ơi, sao nỡ biệt kinh kỳ!

*

Nguồn:

1. Đọc Lưu hương ký của Hồ Xuân Hương do Giáo sư Nguyễn Ngọc Bích phiên âm và chú thích, TS. Phạm Trọng Chánh, 2012

2. Bản sao từ bản chép tay của Nguyễn Văn Hoàn, do TS. Nguyễn Xuân Diện cung cấp.

(Còn tiếp)

Hình ảnh minh họa bài 7 & 8:

7-Kỳ hoàng, âm sắc gieo bao nỗi,

Đường nguyệt cô miên nhớ đoạn trường.

*

8-Lưu biệt bài thơ chua xót lắm,

Hững hờ duyên bấy bỏ ra đi. Ngân Triều

(ảnh 7)

(Ảnh 8)