Thiên Tình Sử HXH & Nguyễn Du (Tiếp theo)
(Xin trích ĐĂNG LẠI để liên
tục dòng cảm thụ:
Hỏi trăng (2),bài số 26 chương III:trang
223)
Ảnh minh họa, Google.
Cớ sao khi khuyết lại khi tròn.
Hỏi con bạch thố đà bao tuổi,
Hỏi chị Hằng Nga đã mấy con?
Đêm tối cớ chi soi gác tía?
Ngày xanh còn thẹn với vừng son.
Năm canh lơ lửng chờ ai đó?
Hay có tình riêng với nước non?
(Quốc văn tùng ký)
Khảo dị:
- Bản Xuân Hương thi
sao
Tựa đề: Vịnh vấn nguyệt
Mấy vạn
trăm năm vẫn hãy còn
Cớ sao khi
khuyết lại khi tròn?
Nuôi
chàng Ngọc Thố đà bao tuổi
Giấu ả Hằng Nga đã mấy con
Đêm thẳm cớ chi soi gác tía
Ngày xanh sao lại thẹn vòng tròn
Năm canh thơ thẩn chờ ai đó
Hay có tình
riêng mấy nước non?
- Bản Xuân Hương thi vịnh
Mấy vạn
năm nay
vẫn hãy còn
Cớ sao khi
khuyết lại khi tròn?
Hỏi con Ngọc Thố đà bao tuổi
Chớ gái Hằng Nga được mấy con
Đêm vắng cớ chi soi gác tía
Ngày chầy sao thẹn mấy vầng son
Năm canh thơ thẩn chờ ai đó
Hay có tình
riêng mấy nước non?
- Bản Nghi Xuân Uy Viễn
Nguyễn gia thế phả chép bài này của Nguyễn Công Trứ, với lời như sau:
Mấy vạn
ngàn năm vẫn hãy còn,
Cớ sao khi
khuyết lại khi tròn?
Kia muông
ngọc thỏ bao nhiêu tuổi,
Nọ ả Hằng Nga đã mấy con?
Chập tối cớ chi dòm gác tía,
Ban ngày
sao thẹn với vừng son.
Ba mươi
mồng một đi đâu vắng,
Hay có tình
riêng với nước non?
Nguồn:
- Kiều Thu Hoạch, Thơ nôm Hồ Xuân
Hương, Nxb Văn học, 2008
-"Thêm ba bài thơ Nôm của Nguyễn Công Trứ",
Nguyễn Thị Lâm, Tạp chí Hán Nôm, số
4 (107), 2011
*
Văn bản chữ Nôm,Ngân
Triều soạn
[其二]
𣦆氽秋𠉞吻矣群
故牢欺闕吏欺𧷺
𠳨𡥵白厝它包𢆫
𠳨姊姮娥㐌氽𡥵
𡖵最故之𥋸格紫
𣈜𩇛群𢢆唄𣜸𣜱
𠄼更泸𣼽䟻埃𥯉
能𣎏情𥢆𢭲渃𡽫
Chú giải:Bài
Hỏi Trăng 2 trong thơ truyền tụng Hồ Xuân Hương, văn bản Landes do Lê Quý chép
năm 1882 từ một bản chép tay của con cháu Tử Minh, học trò Xuân Hương ghi lại
tâm sự một người con gái mới biết yêu. Yêu Nguyễn Du rồi Xuân Hương tự hỏi với
lòng mình. Hỏi vầng trăng muôn thuở, mấy thu qua vẫn tròn, câu hỏi vu vơ cớ sao
trăng tròn lại khuyết, hỏi thỏ trên cung trăng bao nhiêu tuổi, hỏi chị Hằng Nga
vợ Hậu Nghệ đã mấy con rồi.
Đêm
tối cớ chi soi duyên nàng đến với Nguyễn Du con nhà quyền quí ở gác tía lầu son.
Khiến
cho ngày xanh gặp nhau thẹn với mặt trời đang lên.
Năm
canh lơ lửng trằn trọc nhớ ai, hay đã có tình riêng với nước non, với chàng?
Gác tía: 格 紫, theo thành ngữ gác
tía lầu son, cái gác sơn màu tía, cái lầu có màu son, tức là nhà ở cao, rộng;
tả cảnh sống giàu sang phú quý thời phong kiến xưa.
lơ lửng泸 𣼽 hay lửng lơ: ở trạng thái di động nhẹ, ở khoảng giữa lưng chừng, không
dính vào đâu cả.
Đại ý:
Tâm sự của một người con gái mới biết yêu.
(1-2-3-4): Hồ Xuân Hương đã yêu Nguyễn Du
rồi, tự vấn lòng mình:
Hỏi
vầng trăng muôn thuở bằng những câu hỏi
vu vơ:
-Tình yêu không phôi pha, vì trải mấy thu nay
vẫn còn đó...
-Vẫn còn đó, vẫn réo rắt đậm nhạt trong tim.
-Không biết con bạch thố, thỏ bạch trên cung trăng nay đã được bao
nhiêu tuổi?
-Biết chăng, chị Hằng Nga bây giờ đã được mấy
con rồi.
(5-6-7-8): Tâm trạng
và nỗi nhớ :
-Đêm tối cớ chi soi duyên ta đến với “người
ấy”, con nhà quyền quý, gác tía lầu
son.
-Để những ngày xanh gặp nhau, thẹn thùng với
mặt trời rạng rỡ đang lên.
-Năm canh ngẩn ngơ, lơ lửng, đợi chờ, nhớ ai.
-Hay ta đã có tình riêng với nước non, với
chàng.
*
Ngân Triều diễn thơ:
Trải mấy thu qua vẫn
những là...
Vẫn còn nguyên sắc dễ
phôi pha!
Ơi con thỏ bạch giờ
nhiêu tuổi?
Hỡi chị Hằng Nga mấy
lửa ha![1]
Tơ thắm vương hương
soi gác tía?
Hẹn hò những thẹn
nắng trời hoa.
Ngẩn ngơ, lơ lửng
treo thương nhớ,
Hay có tình riêng với
nước nhà.
Ngân Triều
Nguồn:
- Kiều
Thu Hoạch, Thơ nôm Hồ Xuân Hương, Nxb Văn học, 2008
-Theo Tài
liệu: của TS Phạm Trọng Chánh, Đi tìm Cổ Nguyệt Đường và mối tình Hồ Xuân
Hương với Nguyễn Du, trang 5).
Bài số 4:
Duyeân kyø
ngoä (Duyên Kỳ Ngộ)
Hồ Xuân Hương
Bài Duyên
kỳ ngộ trong văn bản Landes. Xuân Hương tin rằng gặp Nguyễn Du là duyên kỳ
ngộ.
Vì dinh thự ở quê của cha anh bị kiêu binh
đốt phá, nên Nguyễn Du mới ra ở nơi gác tía, nơi câu cá của ông anh Nguyễn Khản
ở Bích Câu nên có dịp gần gủi với Xuân Hương, Hồ Phi Mai. Nàng tin ở duyên số.
Đôi lứa dù có xa nhau ngàn dặm, có duyên thì sự cũng thành, sẽ thành chồng vợ.
Đừng nên phân vân, lo lắng chi mà phí cả
tuổi xuân xanh…
Không cần thả lá đề thơ như cung nữ Hàn Thúy
Tần với chàng Vu Hựu. Lòng ta như chim tới vườn đào, tình sẽ thắm tươi.
(Theo TS Phạm Trọng Chánh, Đi tìm Cổ
Nguyệt Đường và mối tình Hồ Xuân Hương và Nguyễn Du. Xin trích lại để liên tục
dòng cảm thụ: bài số 14 chương III,
trang 198):
Duyeân kyø ngoä
Hồ Xuân Hương
[Bài 4]Ảnh minh họa
Duyên Kỳ Ngộ,Google.
Nghìn dặm có duyên sự cũng thành, (1)
Xin đừng lo lắng hết xuân xanh. (2)
Tấc gang tay họa thơ không dứt, (3)
Gần gũi cung dương lá vẫn lành. (4)
Tên sẵn bút đề dường chĩnh chện, (5)
Trống mang dùi cắp đã phanh phanh. (6)
Tuy không thả lá trôi dòng ngự, (7)
Chim tới vườn đào thế mới xinh. (8)
Nguồn:http://www.trungtam.de/vannghe/tho/hoxuanhuong.htm và tổng
hợp
*
Văn bản chữ Nôm, Ngân Triều soạn:
縁 奇 遇
𠦳 𨤵 固 縁 事 共 宬
吀 仃 𢥈 𢠯 歇 春 青
𡬷 𨧠 拪 畵 詩 空 𢴑
近 噲 弓 楊 𦲿 吻 㵛
𢏡 産 筆 啼 羕 埕 治
𠸙 恾 椎 伋 㐌 抨 抨
綏 空 且 𦲿 㵢 𣳔 御
𪀄 細 𡑰 桃 世 㵋 𦎡
*
Chú giải:
Duyên: 縁, lý do như duyên cớ, duyên
do…; đẹp, như khả ái như duyên dáng…;
may mắn như cơ duyên…; dọc theo như duyên hải…; vợ chồng hòa hợp nhau như duyên hài…; cái phận mình có duyên đã được định trước
như duyên phận, duyên số…
Kỳ ngộ: 奇 遇: sự gặp gỡ lạ lùng.
Bâng
khuâng nhớ cảnh nhớ người
Nhớ nơi kỳ ngộ vội dời chân đi
ĐTTT,
Nguyễn Du, câu 259-260
Tấc gang tay họa thơ không dứt: 𡬷 𨧠拪 畵 詩 空 𢴑, ý nói văn tài thấp kém , hèn mon nhưng vẫn liên tục xướng
họa cùng các bạn văn nhân.
Cung dương: 宮 楊: nhà đầy khí dương,
ý nói giao tiếp rộng rãi với người khác phái là nam giới.
Gần gũi cung dương lá vẫn lành: 近 噲弓 楊 𦲿 吻 㵛, luôn giao du thân mật với những bạn văn chương , nam
giới) mà tâm hồn vẫn trong sáng, chính chuyên.
chĩnh chện埕 治như chễnh chện: từ gợi tả dáng ngồi nghiêm
trang, ngay ngắn đường hoàng trong tự tin. Ở đây ý nói sự thành công trong thi
tài, theo truyện dưới đây, giai nhân chỉ kỳ vọng vào hai ứng viên đối diện,
(nhà thiện xạ hoặc văn nhân) vì họ đã sắp sửa xong việc thi tài của mình. (xem
giải thích
*
(1-2): Lý do không
nên lo lắng cho duyên phận lỡ làng:
Hãy tin
vào duyên số! Nếu đôi lứa có duyên nhau, cho dẫu cách xa nghìn dặm, thì cuối
cùng cũng thành, như chim liền cánh, cây liền cành.
Hãy tự nhủ,
đừng nên lo lắng cho việc duyên phận chưa đến, khi tuổi Xuân phôi pha trong đợi
chờ.
(3-4): Phẩm chất trong giao tiếp:
.Luôn
luôn giao lưu với những bạn thơ, cùng nhau xướng họa.
.Chung đụng
với những hiền nhân quân tử mà tâm hồn vẫn vẹn toàn, đứng đắn, sáng trong. Điều
đó, chính là phẩm chất trong sáng của người phụ nữ hay của nhân vật trữ tình,
trong giao tế xã hội bấy giờ.
(5-6):
Chuyện bất ngờ, ngoài dự định, vẫn thường xảy ra: (Xem tóm tắt truyện Hữu duyên
hiên lý năng tương ngộ dưới đây:
. Chỉ có
một trong hai chàng: nhà thiện xạ, tên sẵn; hoặc chàng nho sĩ, bút đề, sẽ là người đoạt giải.
. Nào ngờ,
chàng lực sĩ, hoàn thành nhiệm vụ trải qua hàng ngàn dặm đường, đã nổi trống
báo hiệu chiến thắng rồi.
(Thấy vậy, tưởng là kết quả tốt đẹp, trọn vẹn;
nhưng sự đời luôn có những bất ngờ nghịch lý, trớ trêu. Cho nên nói tắt là: Thấy vậy, mà biết đâu, không phải vậy).
Đó là nội dung hai câu thơ:
Hữu duyên thiên lý năng tương ngộ
Vô duyên đối diện bất tương phùng.
有 縁 千 里 能 相 遇
無 縁 對 面 不 相 逢
Có
duyên ngàn dặm thường hay gặp,
Vô
duyên đối mặt chẳng sum vầy.
Xuất phát từ giai thoại
sau đây:
Hữu duyên hiên lý năng tương ngộ:
Xưa có một giai nhân, sắc nước hương trời, con nhà
quyền quý kén chồng.
Một hôm, bỗng có 3 chàng thanh
niên tuấn tú đến xin thử tài một lượt. Gia chủ rất bối rối nhưng cuối cùng giao
việc theo sở trường của các chàng như sau:
Chàng nho sĩ phải viết xong một pho sách cổ.
Chàng thiện xạ phải bắn rụng hết lá của một cây ngô
đồng trước sân.
Chàng lực sĩ phải đi lấy một cái trống nơi nhà một
người quen với gia chủ ở kinh đô mang về, diệu vợi, ngàn dặm, đường xa. Hễ ứng
viên nào hoàn thành trước nhất thì được sánh duyên cùng người đẹp. Người đẹp cứ
ngỡ chỉ có chàng thiện xạ (tên sẵn)
hoặc chàng nho sĩ (bút đề) sẽ đạt mục
đích vì lá cây rụng gần hết, pho sách cổ cũng sắp hoàn thành. Trong giây phút
hồi họp, lâm ly ấy, bất ngờ, dưới sân trang viện, bỗng có một hồi trống rộn rã
vang lên, tức là chàng lực sĩ đã hoàn thành nhiệm vụ và được kết duyên cùng
giai nhân. Ý nghĩa hai câu luận nầy
là nhắc lại duyên nợ vợ chồng là do duyên số. Nếu đôi lứa có duyên với nhau thì
cho dẫu phải cách xa nghìn dặm, cuối cùng cũng sẽ được toại nguyện.
(7) Không thư từ qua lại:
Thả lá且 𦲿 hay lá thắm: “Sự tích Vu Hựu, người đời Đường Hy Tông, một hôm, bắt
được một chiếc lá đỏ từ dòng ngự câu trong cung trôi ra, trên lá có đề thơ. Hựu
bèn đề một bài thơ đáp lại rồi đem lên thượng lưu thả xuống, người cung nữ là
Hàn Thị bắt được.Ít lâu sau, nhà vua
băng hà, toàn thể cung nữ bấy giờ được thải ra. Duyên may, Vu Hựu lấy Hàn Thị
và nhận ra nhau qua chiếc lá đỏ. Hàn Thị làm một bài thơ có câu: “Phương tri hồng diệp thị lương môi” 方 知 紅 葉 是 良 媒 (Mới biết, chiếc lá thắm làm mai
mối hay như thế).
(8) Đất lành chim đậu là điều
tự nhiên, tương tự như con chim kia tới vườn đào, người con trai đa tình, đến
với người yểu điệu thục nữ, mới tự nhiên, đúng đắn, hợp lý-hợp tình.
*
Ngân Triều cảm đề:
Duyên số xa xôi chuyện vẫn thành,[2]
Lo ba lo bảy, phí
ngày xanh.[3]
Tương phùng tri kỷ
thơ lai láng,
Chung thủy hẹn lòng non
biển xanh.
Tên sẵn, bút đề, mong chọn một,
Cuối cùng trống giục
hóa mong manh![4]
Biết chăng thả lá do trời định,
Chim
đến vườn đào, ngỡ bóng oanh.[5]
[1] Theo cổ tục, khi người phụ nữ sanh con, thì phải nằm hơ lửa than một tháng cho cơ thể hồi phục, sau nầy khi cao tuổi sẽ không có bệnh hậu. Cho nên hỏi người thiếu phụ mấy lửa, tức là hỏi người ấy đã có mấy lần sinh con rồi.
[2] Lấy ý của 2 câu thơ:
Hữu duyên thiên lý năng tương ngộ
Vô duyên đối diện bất tương phùng.
有 縁 千 里 能 相 遇
無 縁 對 面 不 相 逢
Có duyên ngàn dặm thường hay gặp,
Vô duyên đối mặt chẳng sum vầy.
[3] Nhiều nỗi lo
toan:
Một mình lo bảy lo ba,
Lo cau trổ muộn, lo già
hết duyên.
Ca dao
*Non biển xanh là thề non hẹn biển; còn
non, còn biển thì tấm lòng không bao
giờ thay đổi.
[4] xem chú giải 2 câu
5-6 bên trên: Chuyện bất ngờ,
ngoài ý muốn, vẫn thường xảy ra.
[5] chim vàng anh hay hoàng oanh, 黃鶯..
Ngoài song thỏ thẻ oanh vàng,
Nách tường bông liễu bay sang
láng giềng.
ĐTTT,Nguyễn Du, câu 239-240
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét