Thiên tình sử của HXH & ND tiếp theo. Bài số 5:

 Thiên tình sử của HXH & ND tiếp theo. Bài số 5:

Töôûng ñaùo nhaân tình

minh nhieân haï leä taåu buùt phuïng trình

(Tưởng đáo nhân tình minh nhiên tấu bút phụng trình).

Hồ Xuân Hương

Rồi một ngày cuối mùa hạ năm Quý Sửu 1793, mối tình Hồ Xuân Hương - Nguyễn Du đã ba năm vẹn. Mùa hạ sen nở, gần đến cuối hạ mới đi hái sen, hái gương sen rồi quen Hồ Phi Mai. Nguyễn Du báo tin cho Hồ Phi Mai biết chàng trở về Hồng Lĩnh cùng em Nguyễn Ức, xây dựng lại từ đường, đình chùa, cầu Tiên vì làng Tiên Điền đã bị tướng Tây Sơn Lê Văn Dụ làm cỏ, đốt phá năm 1790 do cuộc khởi nghĩa của Nguyễn Quýnh.

Anh Nguyễn Du, Nguyễn Nể, sau khi đi sứ về, làm quan ba năm tại Bắc Hà. Vua Quang Trung mất năm 1792, nay được Vua Cảnh Thịnh thăng Đông Các Đại học sĩ, gia thăng Thái Sử, Thự tả Nghị lang, được lệnh về Phú Xuân trông coi văn thư Cơ Mật Viện. Chức vụ gần như thường trực, thầy dạy bên cạnh vị vua trẻ mới lên mười. Nguyễn Nể không thể trông coi việc xây cất nên giao việc này cho hai em là Nguyễn Du và Nguyễn Ức; nhất là Nguyễn Ức có tài kiến trúc, vẽ kiểu, tính toán, chỉ huy thợ; về sau cung điện Phú Xuân thời Gia Long Minh Mạng đều do Nguyễn Ức chỉ huy xây cất.

Biết tin này Hồ Xuân Hương đau đớn viết bài Tưởng đáo nhân tình minh nhiên hạ lệ tẩu bút phụng trình. Nghĩ đến chuyện cách xa nhau, sụt sùi rơi lệ, nhân đó, viết nhanh, trao cho Nguyễn Du để bày tỏ nỗi lòng mình.

*

Nhất Uyên dịch nghĩa:

Mối tình đầu thắm thiết, nguyện ba kiếp hẹn nghĩa non vàng,

Buồn man mác lòng mình nên thổ lộ cùng chàng.

Em chẳng vượt đèo mây Tam Điệp cùng chàng về Hồng Lĩnh,

Nhưng lời thề nguyền hương lửa ngỡ cũng lên đường theo chàng.

Lời nào mình thề hẹn với nhau cùng nước non,

Tình chàng chân thật hay gió trăng qua đường, mà chán chường em chăng ?

Dù tấm thân em có bị lao đao thế nào, em chẳng tiếc chi cả.

Xin hãy thương nhau, sao cho trọn tấm lòng.

Nguồn: Bài thơ chữ nôm, tựa chữ Hán, chép trong Lưu Hương ký:

*

Tưởng đáo nhân tình

minh nhiên hạ lệ tẩu bút phụng trình

Ba sinh tự hẹn nghĩa non vàng

Man mác lòng riêng lại ngỡ càng.

Lối bước đèo mây đành chẳng đã,

Mảnh nguyền hương lửa ngỡ lên đường.

Nước non lời nọ nào chuông chắn,

Trăng gió lòng kia mãi chán chường.

Đày đoạ thân này thôi chẳng tiếc.

Thương sao cho trọn tấm lòng thương.

Hồ Xuân Hương

*

Bản chữ Nôm Ngân Triều soạn:

𠀧生自哏義𡽫鐄

漫漠𢙱貞吏𢣸強

𨇒𨀈岧𩄎𢝜拯㐌

𤗖𡅪香焒𢣸𨑗塘

渃𡽫唎奴閙鐘振

綾𩙍𢙱箕買𠺲悜

𢰥墯身尼崔拯惜

愴𡫡㧣侖𤗲𢙱愴

*

Chú giải:

Ba sinh: 𠀧 生, ba kiếp sống tích ba sinh hương hỏa, Sách Quần Ngọc chú chép:

Tỉnh Lang tới chơi, chùa Nam Huệ tự nằm chơi ngủ quên thấy mình đi chơi non Bồng, gặp một ông thầy ngồi niệm kinh trước mặt có cây hương đang cháy. Tỉnh Lang hỏi, ông thầy đáp: khi trước có một người đi chùa thắp cây nhang này, khấn nguyện, nhang hãy còn cháy, mà người ấy đả trải qua ba kiếp rồi: Kiếp đầu làm quan Phủ Sứ đất Kiến Nam, thời Đường Huyền Tôn; kiếp sau làm quan, Tây Thục đời Đường Hiến Tôn và kiếp thứ ba tên Tĩnh Lang. Tĩnh lang nghe tên giật mình tỉnh dậy, nửa tin nửa ngờ.

Man mác: 漫漠; man 漫là tràn; mác hay mạc漠 là rộng nhiều. Man mác漫漠 là có tâm trạng đượm buồn dâng tràn trong lòng:

Bác Dương thôi đã thôi rồi,

Nước mây man mác ngậm ngùi lòng ta.

Khóc Dương Khuê, Nguyễn Khuyến

Chuông chắn: 鐘振, vuông vắn, ngay thẳng, trọn vẹn. Ở đây hiểu là trọn ven.

*

Ngân Triều cảm đề:

Ba sinh ước hẹn sánh non vàng,

Man mác lòng riêng dám ngỏ chàng.

Tùy xướng đèo mây duyên chửa định,

Hương thề như đã nặng riêng mang.

Những lời non nước ngân nga mãi,

Mộng ước trăm năm có chán chường?

Lặn lội thân cò thân chẳng tiếc.

Thương sao cho vẹn mới là thương!

***