Nụ cười đẹp nhất của Đức Đạt Lai Lạt Ma
NHỮNG LỜI KHUYÊN TÂM HUYẾT ĐỨC ĐẠT-LAI LẠT-MA
Chuyển ngữ Pháp Việt: Thiền-sư 8 chùa.
Lời khuyên người hay nóng giận
Khi
rơi vào sự kiềm toả của giận dữ hay hận thù thì ta sẽ không còn cảm
thấy an vui, cả thể xác lẫn tinh thần. Bất cứ ai nhìn vào cũng đều thấy
được điều này và rồi sẽ chẳng có ai muốn đến gần ta nữa. Ngay cả súc vật
cũng tránh xa, chỉ trừ có rận và muỗi mới đến gần để hút máu ta mà thôi
! Ta ăn không ngon, ngủ không yên, có thể bị lở loét dạ dày, và nếu
như tình trạng này kéo dài thì nhất định là những năm tháng còn lại của
cuộc đời ta sẽ bị thu ngắn.
Như thế có hay ho gì đâu ? Nếu ta
buông thả cho cơn giận tung hoành thỏa thích thì ta cũng không thể thanh
toán hết đám kẻ thù của ta được. Bạn đã thấy có ai
thành công trong việc triệt hạ hết kẻ thù của mình chưa ? Khi vẫn
còn dung dưỡng trong ta kẻ thù nội tâm, tức là sự giận dữ hay oán thù,
thì dù cho hôm nay ta có đánh tan hết mọi kẻ thù đi nữa, ngày mai lại sẽ
có những kẻ thù mới xuất hìện.
Kẻ thù đích thực của ta là
các thứ nọc độc trong tâm thức : vô minh, hận thù, tham vọng, ganh tị
và kiêu ngạo. Đó là những kẻ thù duy nhất có thể phá hoại hạnh phúc của
ta. Chỉ riêng giận dữ và hận thù cũng đủ là nguyên nhân gây ra vô số
bất hạnh trong thế gian này, từ cảnh cãi vã trong gia đình cho đến
những cuộc xung đột ở cấp độ lớn lao hơn. Nó sẽ biến bất cứ một bối cảnh
thú vị nào thành một tình trạng ngột ngạt.Không có một tôn giáo nào lại
ca tụng phẩm hạnh của
những thứ đó. Trái lại mọi tôn giáo đều nhấn mạnh đến vai trò của tình
thương và lòng nhân từ. Chỉ cần đọc những cảnh mô tả về thiên đường thì
sẽ thấy người ta toàn nói đến cái an bình, đẹp đẽ, hoặc mô tả những ngôi
vườn kỳ thú đầy hoa, và theo tôi biết thì không hề thấy nói đến xung
đột hay chiến tranh trong cái khung cảnh đó. Người ta chẳng bao giờ gán
cho sự giận dữ một đức tính nào cả.
Vậy phải xử trí như thế nào đối với sự giận dữ ? Theo
một số người thì giận dữ không phải là một khiếm khuyết. Những ai không
quen quan sát tâm thức thì có thể cho nó là một thành phần thuộc bản
chất của tâm thức, vì thế họ chủ trương không nên kiềm chế mà trái lại
cứ để cho nó bộc lộ ra ngoài. Nếu quả thực là
như thế thì sự dốt nát và mù chữ cũng phải được xem là thuộc vào thành
phần của tâm thức vì khi vừa chào đời ta chưa hề biết được điều gì cả.
Đối với những thứ ấy, tức là dốt nát và mù chữ, thì người ta tìm đủ mọi
phương cách để loại trừ, chẳng những không thấy ai chống đối việc này
mà cũng không thấy ai chủ trương nên duy trì chúng. Như vậy thì tại sao
ta không hành động tương tợ đối với giận dữ và hận thù vì chúng còn tàn
phá khủng khiếp hơn dốt nát và mù chữ nhiều ? Điều ấy cho chúng ta thấy
là cũng nên thử tìm cách loại trừ giận dữ và hận thù xem sao.
Muốn
học hành thì ta phải bỏ ra rất nhiều thì giờ và dù cố gắng mấy đi nữa
thì cũng không thể nào học hết được, tuy nhiên nếu bớt dốt nát được
phần nào thì tốt phần nấy. Đối với giận dữ cũng thế, ta không thể nào
loại trừ nó một cách vĩnh viễn được nhưng nếu thành công được phần nào
đó thì cũng đủ và cũng đáng nên làm (1). Tuy nhiên, dù sao bạn cũng có
thể bảo rằng chuyện ấy là chuyện riêng của tôi, chẳng ăn nhập gì với bạn
cả ! (Ngài bật cười to).
Các nhà tâm lý học có thể khuyên bạn
không nên đè nén những cảm tính như sự giận dữ mà phải để cho nó biểu lộ
ra ngoài. May thay là họ cũng không khuyến khích bạn tìm kiếm sự giận
dữ và phát huy nó. Hãy tập tìm hiểu những khuyết điểm của giận dữ và
ngay cả trường hợp bạn xem nó như là thành phần của tâm thức mình đi
nữa, thì bạn cũng không thể không công nhận rằng cách tốt nhất là tìm
cách vượt thoát khỏi
sự kiềm toả của nó.
Hãy cố hết sức để tránh những hoàn cảnh
có thể khích động những phản ứng hung bạo. Nếu chẳng may nó vụt đến thì
chớ nên để cho nó khích động ta. Nếu gặp một người có cái bản tính tự
nhiên khiến ta bực mình, thì ta hãy cố gắng đừng để ý đến cái điểm đáng
ghét đó và hãy nhìn người ấy dưới một góc cạnh khác.
Đối với
người mà ta xem là kẻ thù thì lúc mới sinh ra đời, người ấy nào có oán
thù gì với ta đâu. Họ chỉ trở thành thù địch sau khi một số tư duy và
thái độ nào đó phát sinh nơi họ. Và cũng từ lúc đó ta mới bắt đầu dán
lên trán họ một cái nhãn gọi là « kẻ thù ». Nếu như thái độ của một kẻ thù bỗng nhiên « thay đổi toàn bộ », thì hắn lại trở thành người «
bạn » của ta. Cùng một con người, nhưng hôm trước là « kẻ thù » và hôm sau lại là một « người bạn ». Thật hết sức phi lý !
Vì vậy chúng ta hãy nên phân biệt thật rõ rệt một cá nhân nào đó và thái độ nhất thời của người ấy. Đừng
phản ứng chống lại một con người nào cả, chỉ nên chống lại một xúc cảm
hay một thái độ mà thôi. Hãy loại bỏ ngay ý định làm hại một cá nhân con
người. Hãy giúp cá nhân ấy cải thiện và mang đến cho người ấy tất cả những gì an vui và tốt đẹp mà ta có thể làm được. Chỉ
cần giúp cho hành vi của người ấy thay đổi và bộc lộ tình thương yêu
của ta đối với người ấy, thì ta sẽ có nhiều cơ may hơn để thấy chấm dứt
nhanh chóng cách cư xử thù địch của người này với ta. Biết
đâu người ấy còn có thể trở thành một người bạn của ta nữa.
Nếu
ta không thể dung thứ khổ đau mà người khác gây ra cho riêng ta hay cho
người khác thì cứ tha hồ chống lại những hành vi ấy. Tuy nhiên đừng nên
căm thù chủ nhân của những hành vi ấy và cũng đừng để bị rơi vào thái
độ chống lại người ấy, hoặc tìm cách để trả thù người ấy. Nếu
phản ứng của ta không phải là một sự trả thù thì khi ấy một sự giận dữ
cũng sẽ không đưa đến một sự giận dữ khác. Như thế mới gọi là sự nhẫn
nhục đúng nghĩa của nó. Thật hết sức khó để chọn một hành động chín chắn khi cơn giận đang bùng nổ. Hãy quên cái cơn giận ấy đi.
Gần
đây trong thời gian ở Jérusalem, tôi có tham dự một buổi thảo luận giữa
các sinh
viên người Do thái và Palestin. Khi buổi hội thảo chấm dứt, một thanh
niên Palestin đứng lên ngỏ lời bày tỏ cảm tưởng rằng từ đây mọi sự sẽ
tốt đẹp, thế nhưng khi kéo nhau ra đường thì mọi việc lại đổi khác. Khi
cảnh sát Do thái bắt những thanh niên Palestin thì họ sẽ điên tiết lên
và xem mọi người Do thái như là kẻ thù. Vậy thì cần tự hỏi bây giờ phải
làm sao đây ? Họ cũng đã bàn thảo vấn đề này với nhau trong buổi họp và
có một ý kiến được nêu lên là hãy nhìn nhau như « hình ảnh của Thượng đế
». Một sinh viên đứng lên tuyên bố : « Mỗi khi đứng trước một người gây
ra sai trái cho ta, bất cứ người ấy là ai, thì hãy nhìn người ấy như là
hình ảnh của Thượng đế và sự giận dữ sẽ tan biến ». Ý kiến ấy có đúng
không
? Riêng phần tôi , thì tôi nghĩ rằng ý kiến ấy thật tuyệt vời.
Nếu
chúng ta có đủ đức tin giống như họ đối với một tôn giáo nào đó và ta
đem áp dụng phương pháp ấy theo cách của ta thì tự nhiên sự giận dữ cũng
sẽ giảm xuống. Có một người viết
thư cho tôi kể chuyện là mỗi khi ngồi thiền thì hình ảnh của Đạt-Lai
Lạt-Ma lại hiện ra trong tâm thức và mang lại thật nhiều an vui trong
lòng người ấy. Vậy thì từ nay đây, nếu người viết thư cho tôi chẳng may
có nổi giận thì cứ nghĩ đến tôi, biết đâu cơn giận sẽ tan biến ngay. Tôi
cũng không biết là một tấm ảnh của tôi có đủ sức làm hạ bớt một cơn
giận hay không ? (Ngài cười). Dầu sao thì tôi cũng nghĩ là khi cơn giận
bất thần bùng nổ, thay vì tập trung sự giận dữ vào
đối tượng đã làm cho ta nóng giận, thì ta hãy nên nghĩ đến một người
hay một vật nào đó mà ta yêu quý, tâm thức ta sẽ lắng xuống hay ít ra
cũng vơi được một phần nào. Hãy nghĩ đến một người đàn ông hay một người
đàn bà mà ta si tình chẳng hạn (2). Khi đó tâm thức ta sẽ bị xao lãng
ngay bởi vì người ta thường nói rằng « hai ý nghĩ không thể nào xuất
hiện cùng một lúc được ». Tâm thức ta sẽ tự động hướng về hình ảnh
mới, miễn là hình ảnh đó phải thật mạnh – mạnh hơn cái hình ảnh mà ta
vừa mới có trước khi nó biến mất. Tuy thế nó chỉ tạm thời biến mất mà
thôi và do đó ta phải thật cảnh giác đừng cho nó trở lại. Hãy ghi nhớ
trong tâm những hậu quả khốc hại của nó.
Tôi vẫn thường nói rằng
nếu để cho cơn
giận thắng thế thì chẳng những ta không thể chứng tỏ cho thấy là kẻ thù
của ta làm điều sai trái, nhưng ngược lại ta còn làm hại đến bản thân
ta. Khi đánh mất sự an bình của
nội tâm, ta sẽ chẳng còn giữ được một khả năng nào để làm bất cứ một thứ
gì gọi là đúng đắn. Dạ dày ta không tiêu hoá được thức ăn, đêm về không
ngủ được, ta xô đuổi những kẻ đến thăm, phóng những cái nhìn điên tiết
vào mặt những ai làm vướng lối đi của ta. Nếu có nuôi một con vật làm
bạn thì rất có thể ta cũng quên không cho nó ăn. Ta tạo ra cho những
người chung quanh một bầu không khí ngột ngạt không sao sống nổi và xô
đuổi cả những người bạn thân thiết nhất của ta. Chung quanh ta, những người có lòng từ bi ngày càng hiếm hoi để rồi ta
càng cảm thấy lẻ loi.
Về phần người mà ta cho là kẻ thù thì biết
đâu hắn đang ngồi thản nhiên trong nhà. Nếu như một hôm có người hàng
xóm kể cho hắn nghe những gì mà họ được nghe thấy thì biết đâu hắn sẽ
rất thích chí. Nếu như hắn được nghe kể rằng : «
Anh chàng ấy thật vô cùng khổ sở, ngày ăn không ngon, mặt mày phờ phạc,
đầu tóc bù xù, tối ngủ không yên, phải uống thuốc an thần, không có ai
đến thăm và ngay cả con chó anh chàng ấy nuôi cũng không dám đến gần mà
cứ chu mõm sủa », thì chắn chắn là hắn ta sẽ vui thích lắm. Và nếu
như hắn biết thêm là người ta sắp đưa anh chàng ấy vào bệnh viện thì lúc
đó thật quả là trọn vẹn !
Nóng giận chẳng có một ý nghĩa gì cả.
Nếu thật sự mục đích của ta là
trừng phạt kẻ thù thì tốt hơn hết là hãy nên giữ bình tĩnh để tưởng
tượng ra cảnh khổ mà ta sẽ đem ra để trừng phạt hắn. (Ngài bật cười to).
Ghi chú :
1-
Sự giận dữ phần lớn bắt nguồn từ những xung năng sẵn có trong tâm thức,
tức là liên hệ đến những vết hằn của nghiệp. Chính vì thế mà rất khó để
loại trừ hoàn toàn tất cả các vết hằn của nghiệp bởi vì các vết hằn ấy
đã « chồng chất » rất nhiều và « in đậm » trên « dòng tiếp nối liên tục »
của tri thức.
2- Si tình càng nhiều thì hình ảnh càng mạnh.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét